بحران معيشت رزيدنتها؛ وقتي آموزش با فرسودگي و فشار اقتصادي گره ميخورد
گلي ماندگار|
چند روزي است كه باز هم فضاي مجازي از مرگ چند رزيدنت خبر ميدهد، يكي در تصادف ديگري به دليل ايست قلبي و آن يكي به خاطر فشار بيش از حد در شيفتهاي طولاني مدت بيمار شده و جان سپرده است. زندگي رزيدنتهاي پزشكي سالهاست كه با اين مشكلات گره خورده است. هر بار وزارت بهداشت و درمان و مسوولان مربوطه آن با دادن وعدههايي سعي دارند از انتشار اين مشكلات در جامعه جلوگيري كنند اما مساله اينجاست كه واقعيت بسيار تلختر از چيزي است كه در آمار و ارقام رسمي اعلام ميشود. بيمارستانهاي آموزشي ايران سالهاست بر دوش گروهي از پزشكان جوان استوار ماندهاند كه همزمان نقش دانشجو، پزشك و نيروي درمان را ايفا ميكنند. رزيدنتهاي پزشكي يا دستياران تخصص، پس از سالها تحصيل و عبور از آزمونهاي دشوار، وارد دورهاي ميشوند كه قرار است آنها را به متخصصان آينده كشور تبديل كند؛ اما اين دوره براي بسياري از آنها با فشارهاي اقتصادي، ساعات كاري طولاني، فرسودگي جسمي و رواني و نگراني نسبت به آينده همراه است. اگرچه در سالهاي اخير بارها مسوولان وزارت بهداشت از افزايش كمكهزينه رزيدنتها سخن گفتهاند، اما بسياري از دستياران معتقدند دريافتي آنها با حجم مسووليت، ساعت كاري و هزينههاي زندگي تناسب ندارد. كارشناسان نيز هشدار ميدهند كه ادامه اين وضعيت ميتواند انگيزه پزشكان جوان براي ماندن در كشور و فعاليت در رشتههاي تخصصي را كاهش دهد.
كشيكهايي كه پايان ندارند
پوريا ملكي رزيدنت سال سوم داخلي در اين باره به «تعادل» ميگويد: بسياري تصور ميكنند رزيدنتها فقط درس ميخوانند، در حالي كه بخش بزرگي از خدمات درماني بيمارستانهاي آموزشي توسط ما انجام ميشود. گاهي بيش از ۳۰ ساعت متوالي در بيمارستان هستيم و پس از چند ساعت استراحت دوباره بايد برگرديم. او ادامه ميدهد: در طول يك ماه ممكن است بيش از ۱۰ كشيك سنگين داشته باشيم. در اين شرايط نه فرصت كافي براي استراحت وجود دارد، نه امكان رسيدگي به زندگي شخصي. بسياري از همكاران حتي فرصت ديدن خانواده خود را ندارند. اين رزيدنت اظهار ميدارد: هزينه اجاره مسكن، رفتوآمد، تغذيه، خريد كتاب و منابع علمي و شركت در دورههاي آموزشي، بخش قابل توجهي از درآمد ماهانه را مصرف ميكند و در شهرهاي بزرگي مانند تهران، مشهد و شيراز، مديريت هزينهها دشوارتر است.
درآمدي كه پاسخگوي هزينهها نيست
اين پزشك جوان ميافزايد: اگرچه در سالهاي اخير ميزان كمكهزينه افزايش يافته، اما با تورم موجود، هنوز فاصله زيادي ميان درآمد و هزينههاي واقعي زندگي وجود دارد. بسياري از رزيدنتها مجبورند از حمايت خانواده استفاده كنند يا پسانداز سالهاي قبل را خرج كنند. او تأكيد ميكند: رزيدنتها اجازه اشتغال تماموقت در خارج از بيمارستان را هم ندارند و همين موضوع باعث ميشود امكان جبران هزينهها بسيار محدود باشد.
هيچ پزشكي انتظار ثروتمند شدن در دوران رزيدنتي را ندارد
پوريا ملكي در بخش ديگري از سخنان خود ميگويد: بيشتر ما با عشق به پزشكي وارد اين مسير شدهايم، اما وقتي فشارهاي مالي و كاري همزمان افزايش پيدا ميكند، ادامه مسير سخت ميشود. اميدواريم شرايطي فراهم شود كه بتوانيم با آرامش بيشتري درس بخوانيم و به بيماران خدمت كنيم. او ادامه ميدهد: هيچ پزشكي انتظار ثروتمند شدن در دوران رزيدنتي را ندارد، اما حداقل انتظار اين است كه دغدغه اجاره خانه، هزينههاي روزمره و تأمين نيازهاي اوليه زندگي، تمركز او را از آموزش و درمان بيماران نگيرد.
۲۶ ميليون تومان حقوق در ازاي ۴۰۰ ساعت كار در ماه
دكتر حسن عليمرادي، رزيدنت سال اول بيهوشي، نيز درباره وضعيت بد رزيدنتها به خبرآنلاين گفت: سالهاست بحث رزيدنتها بيشتر با كشيكهاي طولاني و فرسودگي جسمي و رواني گره خورده است، اما در كنار اين فشار كاري، بسياري از دستياران تخصصي از مشكلات معيشتي و ساختار آموزشي نيز گلايه دارند. او افزود: دورهاي كه قرار است زمان يادگيري عميق و تربيت متخصصان آينده باشد، در عمل با دغدغههاي اقتصادي و حجم بالاي كارهاي غيرآموزشي همراه شده است. دكتر حسن عليمرادي توضيح داد: يكي از مهمترين مشكلات رزيدنتها، وضعيت اقتصادي آنهاست. از زماني كه وارد رزيدنتي ميشويم عملاً اجازه فعاليت حرفهاي خارج از بيمارستان را نداريم. بنابراين تمام هزينههاي زندگي بايد از همين دريافتي تأمين شود. او گفت: دريافتي رزيدنتهاي مجرد حدود ۲۶ تا ۲۷ ميليون تومان و دريافتي رزيدنتهاي متأهل حدود ۳۵ تا ۳۶ ميليون تومان است؛ رقمي كه براي بسياري از رزيدنتها، بهويژه كساني كه از شهر ديگري براي تحصيل آمدهاند، پاسخگوي هزينههاي زندگي نيست. عليمرادي براي توضيح اين وضعيت به يكي از همكارانش اشاره كرد كه حدود ۲۰ ميليون تومان از حقوقش فقط صرف اجاره يك اتاق كوچك نزديك بيمارستان ميشود. اين رزيدنت سال اول بيهوشي خاطرنشان كرد: اما مشكلات تنها به مسائل مالي محدود نيست. اين رزيدنت بيهوشي معتقد است بخش مهمي از زمان رزيدنتها صرف كارهايي ميشود كه ارتباط مستقيمي با آموزش يا درمان ندارند. او افزود: بخش زيادي از درمان در بيمارستانهاي آموزشي توسط رزيدنتها انجام ميشود، اما در كنار آن حجم زيادي از كارهاي اداري هم بر عهده ماست.» به گفته او، تكميل فرمها، پيگيري پروندهها و درخواستهاي اداري بخش قابل توجهي از وقت دستياران را ميگيرد؛ در حالي كه بسياري از اين امور ميتواند بهصورت سيستمي يا توسط نيروهاي اداري انجام شود. عليمرادي تأكيد كرد: رزيدنت بايد ذهنش درگير درمان بيمار باشد، نه اينكه بخش زيادي از وقتش صرف كاغذبازي و كارهاي غيرضروري شود. او افزود: بهبود شرايط معيشتي، كاهش بار اداري و تمركز بيشتر بر آموزش ميتواند بخشي از مشكلات فعلي رزيدنتها را كاهش دهد؛ مشكلاتي كه به باور بسياري از دستياران تخصصي، در نهايت نهتنها بر كيفيت آموزش، بلكه بر كيفيت خدمات درماني نيز اثر ميگذارد.
فشار اقتصادي، كيفيت آموزش را هم تحت تأثير قرار ميدهد
هوشنگ شكاري، كارشناس اقتصاد سلامت نيز درباره تاثير فشار اقتصادي بر آموزش رزيدنتها به تعادل ميگويد: رزيدنتها سرمايه انساني نظام سلامت هستند. اگر اين گروه با دغدغههاي معيشتي جدي روبرو باشند، بخشي از انرژي ذهني آنها به جاي آموزش و درمان، صرف نگرانيهاي اقتصادي خواهد شد. او توضيح ميدهد: در بسياري از كشورها، دستياران تخصص علاوه بر دريافت حقوق متناسب با ساعات كار، از حمايتهايي مانند خوابگاه مناسب، بيمه كامل، خدمات سلامت روان، مرخصي كافي و كمكهزينه آموزشي برخوردار هستند. اين حمايتها باعث ميشود پزشك جوان تمركز بيشتري بر يادگيري و درمان بيماران داشته باشد.
هزينههاي پنهان دوره تخصص
اين كارشناس ميگويد: تحصيل در دوره رزيدنتي فقط به حضور در بيمارستان محدود نميشود. خريد كتابهاي تخصصي، اشتراك پايگاههاي علمي، شركت در كارگاهها و كنگرههاي آموزشي، تهيه تجهيزات مورد نياز و حتي هزينه رفتوآمد، بار مالي قابل توجهي ايجاد ميكند. شكاري ميافزايد: بسياري از رزيدنتها در سالهايي قرار دارند كه همزمان بايد هزينه تشكيل خانواده، اجاره مسكن و ساير مخارج زندگي را نيز تأمين كنند.
مهاجرت؛ يكي از پيامدهاي نگرانكننده
اين كارشناس اقتصاد سلامت با بيان اين مطلب كه يكي از پيامدهاي تداوم مشكلات اقتصادي، افزايش تمايل پزشكان جوان به مهاجرت است، تاكيد ميكند: البته مهاجرت فقط به دليل درآمد نيست و عوامل متعددي در آن نقش دارند، اما وقتي فردي سالها درس خوانده، مسووليت سنگين درمان بيماران را بر عهده دارد و در عين حال از نظر اقتصادي احساس امنيت نميكند، احتمال تصميم براي ادامه فعاليت در كشورهاي ديگر افزايش مييابد. او هشدار ميدهد: كاهش انگيزه ورود به برخي رشتههاي تخصصي نيز ميتواند در آينده موجب كمبود متخصص در حوزههاي حساس شود.
فرسودگي شغلي تهديدي براي پزشك و بيمار
اين كارشناس با اشاره به مطالعات انجام شده درباره فرسودگي شغلي پزشكان ميگويد: كار مداوم، كمبود استراحت، استرس تصميمگيريهاي درماني و نگرانيهاي مالي، احتمال بروز فرسودگي شغلي را افزايش ميدهد. فرسودگي نه تنها سلامت پزشك را تهديد ميكند، بلكه ميتواند بر كيفيت ارايه خدمات درماني نيز اثر بگذارد. او ميافزايد: سرمايهگذاري براي بهبود شرايط رزيدنتها در واقع سرمايهگذاري براي ارتقاي كيفيت نظام سلامت است.
نياز به اصلاح ساختار حمايتي
هوشنگ شكاري تأكيد ميكند: حل مشكلات رزيدنتها صرفاً با افزايش چندباره كمكهزينه امكانپذير نيست. بايد مجموعهاي از سياستهاي حمايتي اجرا شود؛ از جمله اصلاح نظام پرداخت، تأمين خوابگاه مناسب، ارايه وامهاي كمبهره، پوشش بيمهاي كامل، حمايت از سلامت روان و بازنگري در ساعات كاري. او ميافزايد: همچنين لازم است ارزش اقتصادي خدماتي كه رزيدنتها در بيمارستانهاي آموزشي ارايه ميكنند، در سياستگذاريها مورد توجه قرار گيرد.»
آينده نظام سلامت در گرو حمايت از پزشكان جوان
اين كارشناس اقتصاد سلامت توضيح ميدهد: كيفيت آموزش پزشكي و پايداري نظام سلامت، ارتباط مستقيمي با وضعيت رزيدنتها دارد. پزشكاني كه امروز در بخشهاي مختلف بيمارستانهاي آموزشي فعاليت ميكنند، متخصصان فرداي كشور خواهند بود و هرگونه ضعف در حمايت از آنان ميتواند در سالهاي آينده بر دسترسي مردم به خدمات درماني اثر بگذارد. او ميافزايد: از اين رو، بازنگري در سياستهاي حمايتي، بهبود شرايط معيشتي، كاهش فشار كاري و فراهم كردن امكانات رفاهي و آموزشي، نه تنها مطالبه رزيدنتها، بلكه ضرورتي براي حفظ سرمايه انساني نظام سلامت و تضمين كيفيت خدمات درماني در آينده به شمار ميرود.
