جوان آنلاین: کمتر از دو ماه تا آغاز سال تحصیلی جدید باقی مانده است؛ آغازی که تنها به بازگشایی دوباره مدارس محدود نمیشود، بلکه آزمونی برای سنجش آمادگی و عملکرد نظام آموزشی کشور نیز خواهد بود. آموزش و پرورش در حالی خود را برای حضور دوباره میلیونها دانشآموز در کلاسهای درس آماده میکند که چالشهایی مانند کمبود معلم، تراکم کلاسها، فاصلههای آموزشی میان مناطق مختلف و ضرورت ارتقای کیفیت یادگیری، همچنان پیش روی این وزارتخانه قرار دارد؛ مسائلی که حل آنها فراتر از به صدا درآمدن زنگ نخست مدرسه است.
در این میان، تجربه آموزش غیرحضوری در سالهای گذشته، از دوران همهگیری کرونا تا مقاطعی که جنگهای تحمیلی، آموزش حضوری را با محدودیت مواجه کرد، نشان داد که آموزش مجازی اگرچه میتواند به عنوان یک ابزار مکمل مورد استفاده قرار گیرد، اما برای بسیاری از دانشآموزان، بهویژه در مناطق کمبرخوردار، جایگزینی کامل برای حضور در کلاس درس نیست. حالا با اعلام وزیر آموزش و پرورش، سال تحصیلی جدید قرار است به شکل حضوری آغاز شود؛ تصمیمی که بار دیگر موضوع کیفیت آموزش، تأمین نیروی انسانی و آمادگی مدارس برای میزبانی از دانشآموزان را به یکی از محورهای اصلی نظام آموزشی تبدیل کرده است.
سال تحصیلی، حضوری آغاز میشود
در همین حال، وزیر آموزش و پرورش از برنامهریزی این وزارتخانه برای آغاز سال تحصیلی پیشرو خبر داد و توضیح داد که اگرچه در روزهای جاری بخش قابل توجهی از ظرفیت این مجموعه صرف برگزاری آزمونهای نهایی و فرآیند ارزشیابی تحصیلی دانشآموزان پایههای یازدهم و دوازدهم شده است، اما آمادهسازی مدارس برای سال جدید نیز همزمان در مسیر اجرا قرار دارد.
علیرضا کاظمی در جمع خبرنگاران، درباره شایعات مطرحشده پیرامون احتمال غیرحضوری شدن مدارس در سال تحصیلی آینده، این موضوع را رد کرد و گفت: «هیچیک از مسئولان وزارت آموزش و پرورش، وزارت کشور یا دستگاههای امنیتی و اطلاعاتی چنین مسئلهای را مطرح نکردهاند. برنامه دولت و نظام تعلیم و تربیت، آغاز سال تحصیلی به شکل حضوری است.»
او با اشاره به جایگاه آموزش حضوری در فرآیند یادگیری دانشآموزان افزود: «آموزش حضوری یک اصل اساسی در نظام تعلیم و تربیت است و تنها در شرایط فوقالعاده و موقعیتهای کاملاً خاص ممکن است تغییراتی در شیوه برگزاری کلاسها ایجاد شود.»
وزیر آموزش و پرورش در ادامه، بخش دیگری از برنامههای این وزارتخانه را به موضوع عدالت آموزشی و افزایش کیفیت یادگیری اختصاص داد و اظهار کرد که تجربه سالهای گذشته مبنای طراحی برنامههای جدید قرار گرفته است. به گفته او: «توسعه عدالت آموزشی و ارتقای کیفیت آموزش از مهمترین اولویتهای وزارت آموزش و پرورش است و برنامههای مختلفی برای رسیدن به این اهداف تدوین و در حال اجراست.»
کاظمی درباره یکی از چالشهای همیشگی آموزش و پرورش، یعنی کمبود نیروی انسانی، توضیح داد که این مسئله همچنان وجود دارد، اما مسیرهای مختلفی برای جبران آن در نظر گرفته شده است. او بیان کرد: «تاکنون ۳۰ هزار نفر از فارغالتحصیلان دانشگاه فرهنگیان وارد مدارس شدهاند و روند جذب و استخدام نیروهای جدید نیز با جدیت ادامه دارد.» او در بخش دیگری از سخنان خود به نقش مجموعههای دانشآموزی در حوزه تربیتی اشاره کرد و فعالیت اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشآموزان را یکی از ظرفیتهای مؤثر در این حوزه دانست: «تربیت کادر اعتقادی، توسعه شبکه دانشآموزی، آموزش، تولید محتوا و گسترش فعالیتهای فرهنگی از جمله برنامههایی است که این مجموعه دنبال میکند و میتواند در مسیر تربیتی دانشآموزان اثرگذار باشد.»
وزیر آموزش و پرورش همچنین از راهاندازی یک اپلیکیشن ویژه دانشآموزان خبر داد و توضیح داد که این نرمافزار با هدف تقویت مشارکت دانشآموزان در حوزههای آموزشی، فرهنگی و اجتماعی طراحی شده است. او اضافه کرد: «این برنامه در زمینههایی مانند آموزش، کنشگری، تولید محتوا و فرهنگسازی برای مدیریت مصرف آب، برق و گاز فعالیت خواهد کرد و میتواند زمینه حضور فعالتر دانشآموزان را فراهم کند.» کاظمی در پایان سخنان خود به حضور دانشآموزان در مراسم اربعین اشاره کرد: «در حال حاضر بین ۴۰۰ تا ۵۰۰ موکب دانشآموزی در سراسر کشور فعال است و دانشآموزان در قالب گروهها و تیمهای مختلف در این مراسم حضور پیدا میکنند.» او این حضور را بخشی از پیوند فعالیتهای تربیتی مدارس با برنامههای فرهنگی و دینی دانست و ادامه حمایت از این برنامهها را در کنار فعالیتهای آموزشی ضروری عنوان کرد.
دغدغهای فراتر از بازگشایی مدارس
پیش از این، رضوان حکیمزاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش و پرورش نیز با اشاره به چالشهای موجود در مسیر ارتقای کیفیت یادگیری، بازگشت مؤثر دانشآموزان به کلاسهای درس را یکی از الزامات بهبود وضعیت آموزشی دانسته بود.
حکیمزاده با اشاره به نتایج ارزیابیهای بینالمللی دانشآموزان ایرانی در آزمونهای تیمز و پرلز، گفت: «ارزیابیهای بینالمللی، تصویری روشن از جایگاه نظامهای آموزشی در جهان ارائه میدهند و میتوانند مبنایی برای سیاستگذاریهای دقیق و اصلاحات آموزشی باشند.»
او با اشاره به عوامل اثرگذار بر کیفیت یادگیری دانشآموزان، اظهار کرد: «عواملی همچون دسترسی دانشآموزان به منابع یادگیری، احساس تعلق به مدرسه، نظم و امنیت محیط آموزشی و کیفیت تعامل معلم و دانشآموز در ارتقای نتایج یادگیری نقش تعیینکننده دارند.»
معاون آموزش ابتدایی همچنین کاهش زمان آموزش حضوری در سالهای گذشته به دلیل شرایطی مانند همهگیری کرونا، آلودگی هوا و ناترازی انرژی را یکی از چالشهای جدی نظام آموزشی عنوان کرد: «آموزش ابتدایی بیش از هر دوره تحصیلی نیازمند حضور مؤثر دانشآموز در کلاس درس است و جایگزینی آموزش مجازی نمیتواند پاسخگوی نیازهای یادگیری کودکان، بهویژه در مهارتهای پایه خواندن و نوشتن باشد.»
حکیمزاده توسعه مهارتهای پایه را از اولویتهای اصلی دوره ابتدایی دانست: «تقویت مهارتهای خواندن، نوشتن، درک مطلب، حل مسئله و تفکر علمی باید محور برنامههای آموزشی قرار گیرد و تحقق این هدف نیازمند توانمندسازی معلمان و پایش مستمر وضعیت یادگیری دانشآموزان است.»
او همچنین درباره برنامههای حمایتی برای جبران افت یادگیری توضیح داد و از اجرای طرح «حامی» به عنوان یکی از اقدامات وزارت آموزش و پرورش نام برد؛ طرحی که به گفته او با هدف تقویت بنیه آموزشی دانشآموزان و کاهش افت تحصیلی اجرا میشود.
پرواضح است که حضور دانشآموز در کلاس درس زمانی میتواند به بهبود یادگیری منجر شود که کلاسها از معلم کافی، امکانات مناسب و برنامههای مؤثر آموزشی برخوردار باشند. اکنون آزمون اصلی آموزش و پرورش نه فقط در به صدا درآمدن زنگ مدرسه، بلکه در توانایی این وزارتخانه برای تبدیل حضور فیزیکی دانشآموزان به فرصت واقعی یادگیری است؛ فرصتی که در صورت تداوم شکافهای آموزشی و کمبود منابع، ممکن است برای بخشی از دانشآموزان همچنان دستنیافتنی باقی بماند.
