گلایه کشاورزان از کمبود و تأخیر در دریافت سوخت ماشینآلات، موضوعی بود که در نشست مشترک کمیسیون کشاورزی مجلس با مسئولان وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نفت و دستگاههای مرتبط بررسی شد، زیرا استمرار فعالیتهای زراعی در بسیاری از مناطق کشورمان به دسترسی بهموقع ادوات مکانیزه به انرژی وابسته است و اختلال در این فرآیند میتواند زمانبندی عملیات کشاورزی، هزینههای تولید و عملکرد محصولات را تحت تأثیر قرار دهد. از این رو، تأمین سوخت ادوات کشاورزی فراتر از یک اقدام حمایتی، بخشی از زیرساخت پشتیبان زنجیره تولید محسوب میشود.
در همین راستا، در نشست یادشده، وضعیت تأمین سوخت ماشینآلات کشاورزی مورد بررسی قرار گرفت و مقرر شد برای رفع دغدغه بهرهبرداران، در ماههای مرداد و شهریور، هر ماه ۱۰۰ میلیون لیتر سوخت بهصورت ویژه به بخش کشاورزی اختصاص یابد که هدف آن تأمین نیاز ماشینآلات در دوره تداوم عملیات زراعی و جلوگیری از اختلال در روند تولید بوده و قرار است نیاز سوختی ادوات کشاورزی را در مقطع پیشرو پوشش دهد که بخشی از فعالیتهای آمادهسازی، برداشت و سایر عملیات زراعی در مناطق مختلف کشور جریان دارد و دسترسی پایدار به انرژی، نقش مستقیمی در حفظ زمانبندی تولید ایفا میکند.
به گفته مسئولان کمیسیون کشاورزی مجلس، «تأخیر در تأمین سوخت ماشینآلات میتواند بر عملکرد واحد سطح و روند فعالیت کشاورزان اثرگذار باشد.» بنابراین از نگاه سیاستگذاران، جلوگیری از ایجاد وقفه در عملیات مکانیزه، یکی از پیششرطهای حفظ ظرفیت تولید در بخش کشاورزی است.
سوخت حلقه حیاتی زنجیره تولید است
ماشینآلات کشاورزی یکی از ارکان اصلی افزایش بهرهوری در تولید است، بهطوریکه تراکتورها، کمباینها، موتورپمپها و سایر ادوات مکانیزه، سرعت انجام عملیات کشاورزی را افزایش داده و امکان مدیریت بهتر زمان و هزینه تولید را فراهم کرده است. با این حال، وابستگی این تجهیزات به سوخت، ضرورت ایجاد یک نظام پایدار برای تأمین انرژی بخش کشاورزی را دوچندان کرده و در بسیاری از محصولات کشاورزی، زمان انجام عملیات از اهمیت ویژهای برخوردار است. به عنوان نمونه، تأخیر در آمادهسازی زمین یا برداشت محصول میتواند موجب کاهش کیفیت، افزایش هزینهها یا حتی از دست رفتن بخشی از محصول شود و به همین دلیل، تأمین سوخت باید متناسب با تقویم زراعی هر منطقه انجام شود و صرفاً براساس یک الگوی ثابت و عمومی نباشد.
کارشناسان معتقدند چالش سوخت در بخش کشاورزی فقط به میزان سهمیه اختصاصیافته محدود نمیشود، بلکه نحوه توزیع، زمانبندی تخصیص و تناسب سهمیه با نیاز واقعی مناطق نیز اهمیت دارد و تقویم کشاورزی در بسیاری از محصولات دارای بازههای زمانی مشخصی است و تأخیر در انجام عملیاتهایی مانند آمادهسازی زمین، کاشت یا برداشت میتواند خسارتهایی ایجاد کند که با افزایش سهمیه در مراحل بعدی بهطور کامل جبران نشود.
از سوی دیگر، سوخت یکی از عوامل اثرگذار بر هزینه تمامشده تولید است، چرا که افزایش هزینه عملیات مکانیزه، بهطور مستقیم اقتصاد کشاورزان را تحت تأثیر قرار میدهد و در زنجیرهای گستردهتر، میتواند بر قیمت محصولات کشاورزی نیز اثرگذار باشد. به همین دلیل، مدیریت صحیح تأمین سوخت، علاوه بر حمایت از بهرهبرداران، بخشی از سیاستهای مرتبط با کنترل هزینه تولید و پایداری امنیت غذایی به شمار میرود.
در این میان، استفاده از دادههای دقیق درباره سطح زیرکشت، نوع محصول، تعداد ماشینآلات فعال و میزان مصرف واقعی میتواند به بهبود نظام تخصیص کمک کند و کارشناسان بخش کشاورزی تأکید دارند که سیاستهای حمایتی زمانی اثربخش خواهند بود که از مرحله تصمیمگیری عبور کرده و در سطح مزرعه برای تولیدکننده قابل لمس باشند.
در انتظار تصمیم برای فصل زراعی جدید
تصمیم دولت و مجلس درباره اختصاص سهمیه ویژه سوخت، گامی برای پاسخ به دغدغههای مطرحشده از سوی کشاورزان است، اما نتیجه نهایی آن به نحوه اجرا و میزان دسترسی واقعی بهرهبرداران بستگی دارد، چرا که به قاعده تجربه، فاصله میان اعلام سیاستها و اجرای دقیق آنها در سطح مناطق مختلف، یکی از چالشهای مهم در مدیریت نهادههای کشاورزی است و بر همین اساس، مسئولان کمیسیون کشاورزی مجلس معتقدند کشاورزان نباید نسبت به سال زراعی آینده که از مهرماه آغاز میشود، نگرانی داشته باشند و سوخت مورد نیاز ماشینآلات تأمین خواهد شد. این اطمینانبخشی در شرایطی مطرح میشود که آغاز فصل جدید کشت، نیازمند برنامهریزی دقیق و دسترسی بهموقع به نهادههای مورد نیاز است.
با این حال، پایداری این روند نیازمند هماهنگی مستمر میان وزارت نفت، وزارت جهاد کشاورزی و تشکلهای بخش کشاورزی خواهد بود و البته شفافیت در فرآیند تخصیص، نظارت بر توزیع و تطبیق سهمیهها با نیاز واقعی مناطق، عواملی هستند که میتوانند اثربخشی این تصمیم را افزایش دهند و یکی از موضوعاتی که در حوزه نهادههای کشاورزی مورد توجه قرار گرفته، فاصله میان سیاستگذاری کلان و شرایط واقعی بهرهبرداران است، چراکه تصمیمهای حمایتی وقتی میتوانند اثرگذاری مطلوب داشته باشند که سازوکار اجرایی آنها برای کشاورز روشن باشد و مسیر دریافت نهادهها با کمترین پیچیدگی اداری طی شود.
بههر روی، توسعه سامانههای هوشمند برای مدیریت سهمیه سوخت میتواند به کاهش خطا در تخصیص و جلوگیری از توزیع نامتناسب کمک کند و ثبت اطلاعات دقیق ماشینآلات، سطح فعالیت بهرهبرداران و نیاز هر منطقه، امکان تصمیمگیری مبتنی بر داده را فراهم میکند و زمینه استفاده بهینهتر از منابع انرژی را به وجود میآورد و اختصاص ۱۰۰ میلیون لیتر سوخت ماهانه برای ماههای پیشرو، نشانه توجه به نقش انرژی در چرخه تولید کشاورزی است، اما معیار اصلی موفقیت این تصمیم، رسیدن بهموقع سوخت به ماشینآلاتی است که در خط مقدم تولید فعالیت میکنند.
