جوان آنلاین: تلخ است که آموزش رسمی را با تجارت اشتباه گرفتهاند. وقتی شهریههای نجومی با وجود مجازی شدن مدارس طلب میشود و حتی بابت آن کارنامه دانشآموز را گروگان میگیرند! این را که بالاخره چه کسی با این تجارت کثیف مقابله میکند، کسی نمیداند. اما خانوادهها چشمانتظارند تا شاید یک سازمان یا نهادی برای بازپسگیری حقشان آستین همت بالا بزند و مقابل این زیادهخواهیها بایستد. آخر سال تحصیلی که گذشت، برای برخی خانوادهها به جای لحظهای برای دیدن نتیجه یک سال تلاش فرزندانشان، تبدیل به یک ایستگاه تازه برای پرداختهای اجباری شد. آنها تصور میکردند وقتی مدارس غیردولتی تعطیل و آموزشها مجازی شده بود، در پرداخت شهریه برایشان تخفیف قائل میشوند، اما این خیالی باطل بود. علاوه بر آن، مدارس با عناوینی، چون «هزینه اسکایروم» یا «جشن کارنامه»، مبالغی از چند صد هزار تومان تا حتی چند میلیون تومان را نیز برای خانوادهها فاکتور کردند و مقروضشان ساختند. در چنین شرایطی، پدران و مادران دانشآموزان این مدارس میپرسند اگر آموزش بخش قابلتوجهی از سال مجازی بوده، پس چرا باید همان شهریه کامل آموزش حضوری را بپردازند و حتی هزینههای تازهای نیز بر دوششان گذاشته شود؟! کارنامه در برابر کارت بانکی هر سال با نزدیک شدن به روزهای پایانی مدرسه، بخشی از گلایههای خانوادهها درباره مدارس غیردولتی شروع میشود. امسال، اما موضوع شکل متفاوتی پیدا کرده است. برخی والدین میگویند هنگام مراجعه برای دریافت کارنامه یا پرونده تحصیلی فرزندشان، با درخواست پرداخت مبالغی مواجه شدهاند که پیش از این درباره آن اطلاعی نداشتهاند. در برخی مدارس، هزینههایی با عنوانهایی مانند استفاده از سامانه آموزش آنلاین، برگزاری جشن پایان سال یا خدمات جانبی دریافت میشود؛ هزینههایی که به گفته والدین، نه هنگام ثبتنام اعلام شده و نه در بسیاری موارد به تأیید واقعی انجمن اولیا و مربیان رسیده است. یکی از والدین دانشآموزان یک مدرسه غیردولتی در مشهد گفته که برای یک سال تحصیلی، بیش از ۵۰ میلیون تومان شهریه پرداخت کرده؛ سالی که بخش قابلتوجهی از کلاسها نیز غیرحضوری بود. با این حال، هنگام دریافت کارنامه از او خواسته شده مبلغ یک میلیون تومان بابت هزینههایی مانند سامانه آنلاین و جشن کارنامه پرداخت کند. او میگوید این مبلغ در ابتدای سال مطرح نشده بود و زمانی که درباره آن اعتراض کرده، مسئولان مدرسه آن را مصوبه انجمن اولیا و مربیان عنوان کردهاند؛ ادعایی که این والد میگوید با توجه به عضویتش در انجمن، با واقعیت جلسات برگزارشده همخوانی ندارد. شهریه کامل برای آموزش نصفه و نیمه در کنار اعتراضها درباره هزینههای جانبی، موضوع دیگری نیز مطرح است: اینکه آیا دریافت شهریه کامل مدارس غیردولتی در شرایطی که بخشی از آموزش به شکل مجازی انجام شده، همچنان توجیه اقتصادی و حقوقی دارد؟ حمیدرضا آقابابائیان، وکیل پایه یک دادگستری، معتقد است تغییر شیوه آموزش باید در نحوه محاسبه شهریه نیز اثرگذار باشد. او توضیح میدهد که آموزش مجازی اگرچه هزینههایی مانند زیرساختهای فناوری برای مدارس ایجاد میکند، اما همزمان بسیاری از هزینههای آموزش حضوری را کاهش میدهد؛ هزینههایی مانند نگهداری ساختمان، مصرف انرژی، خدمات فیزیکی مدرسه، تجهیزات حضوری، فعالیتهای آزمایشگاهی و بخشی از هزینههای جاری. به گفته او، وقتی ساختار هزینههای مدرسه تغییر میکند، دریافت شهریه بدون توجه به این تغییرات، نیازمند بررسی جدی از منظر اقتصادی و حقوقی است. بر اساس قوانین مربوط به مدارس غیردولتی، شهریه باید بر مبنای خدمات واقعی مدرسه، کیفیت آموزشی، امکانات، فضای آموزشی، فعالیتهای پرورشی و هزینههای واقعی تعیین شود. بنابراین، منتقدان معتقدند تغییر شرایط آموزشی و کاهش بخشی از خدمات حضوری باید در مدل تعیین شهریه نیز مورد توجه قرار گیرد. از سوی دیگر، دریافت هرگونه وجه خارج از ضوابط تعیینشده، موضوعی است که نهادهای نظارتی باید درباره آن بررسی کنند. والدین نیز به عنوان دریافتکنندگان خدمات آموزشی، حق دارند بدانند مبلغی که پرداخت میکنند دقیقاً بابت چه خدماتی دریافت میشود. آقابابائیان تصریح میکند: «موضوع شهریه مدارس غیردولتی تنها یک اختلاف مالی میان خانواده و مدرسه نیست، چراکه میلیونها خانواده با این مسئله درگیر هستند و نحوه تعیین شهریه میتواند به یکی از مصادیق حقوق عمومی تبدیل شود.» ابزار فشاری به نام پرونده تحصیلی!. اما یکی از جدیترین اعتراضهای خانوادهها، خودداری برخی مدارس از تحویل پرونده یا کارنامه دانشآموزان در صورت پرداخت نشدن مبالغ مورد مطالبه است. یکی از والدین میگوید برای دریافت پرونده تحصیلی فرزندش به مدرسه مراجعه کرده، اما مسئولان مدرسه اعلام کردهاند تا زمان پرداخت نزدیک به یک میلیون تومان بدهی، پرونده تحویل داده نمیشود. او میپرسد: «آیا مدارک تحصیلی یک دانشآموز باید به دلیل اختلاف مالی میان خانواده و مدرسه، در اختیار مدرسه باقی بماند؟» این در حالی است که وزارت آموزش و پرورش پیشتر اعلام کرده دریافت وجه هنگام تحویل کارنامه یا خودداری از ارائه مدارک تحصیلی به دلیل مسائل مالی، اقدامی خلاف مقررات است. خانوادهها در انتظار نظارت جدیتر با افزایش گلایهها، نگاهها به سمت نهادهای نظارتی دوخته شده است؛ از وزارت آموزش و پرورش و شوراهای نظارت بر مدارس غیردولتی گرفته تا سازمان تعزیرات و سایر دستگاههای مسئول. منتقدان معتقدند در شرایط اقتصادی فعلی، افزایش هزینههای آموزش فشار مضاعفی بر خانوادهها وارد کرده و لازم است شیوه تعیین شهریه مدارس غیردولتی با واقعیتهای جدید آموزشی هماهنگ شود. آنچه خانوادهها میخواهند، تنها کاهش هزینهها نیست؛ آنها خواهان شفافیتاند. اینکه بدانند برای چه خدمتی، چه مبلغی پرداخت میکنند و چرا هزینهای که در ابتدای سال مطرح نشده، در پایان سال به شرط دریافت کارنامه تبدیل میشود. بدون شک عدالت آموزشی فقط به کیفیت کلاس و محتوای درسی محدود نمیشود؛ هزینه دسترسی به آموزش نیز بخشی از همین عدالت است. وقتی خانوادهای پس از پرداخت شهریههای سنگین، برای دریافت کارنامه یا پرونده فرزندش با مطالبههای تازه مواجه میشود، مسئله دیگر فقط یک مبلغ چند صد هزار تومان یا چند میلیون تومان نیست؛ موضوع، اعتماد میان خانواده و نظام آموزشی است. حال در شرایطی که شکل آموزش تغییر کرده و بچهها کمتر در مدارس حضور دارند، آیا مدل دریافت شهریه هم نباید تغییر کند؟ پاسخ این سؤال میتواند تعیینکننده رابطه آینده خانوادهها با مدارس غیردولتی باشد.
