اکبر عبدی، غروب روز جمعه در ۶۶ سالگی ابدی شد؛ با درگذشت این بازیگر، «خنده» در سینما و تلویزیون عزادار شد. هر نسلی او را با یکی از کارهایش میشناسد، اما خاطرات نسل ما با سریال «باز مدرسهام دیر شد» گره خورده است. این بازیگر پیشکسوت تئاتر، سینما و تلویزیون، چهارم شهریور ۱۳۳۹ در محله نازیآباد تهران متولد شد. او از همان دوران کودکی به بازیگری علاقهمند بود و در سال ۱۳۵۱ همراه مادرش به کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان رفت تا نخستین گامهای خود را در دنیای هنر بردارد.
جنجال بزرگ عبدی
عبدی فعالیت حرفهای خود را با حضور در گروههای تئاتری آغاز کرد و در سال ۱۳۵۹ با تلهتئاتر «سنجابها» برای نخستین بار مقابل دوربین قرار گرفت. او سپس با سریال «مثلاًباد» به تلویزیون راه یافت و در سال ۱۳۶۳ با فیلم «جنجال بزرگ» وارد سینما شد. همان سال نیز با حضور در مجموعه خاطرهانگیز «بازم مدرسهام دیر شد» به شهرت فراوانی رسید. این هنرمند محبوب سالها با بیماری کلیوی دستوپنجه نرم کرد و پس از انجام عمل پیوند کلیه، بارها از شرایط جسمانی خود سخن گفته بود. او چندی پیش نیز به دلیل وخامت حال جسمانی در بیمارستان بستری شد و پس از بهبود نسبی مرخص شد. سرانجام اکبر عبدی شامگاه جمعه دوم مرداد حدود ساعت ۲۰، در منزل خود دار فانی را وداع گفت و جامعه هنری ایران را در سوگ فرو برد. عبدی با حضور در آثاری، چون «اجارهنشینها»، «مادر»، «دلشدگان»، «هنرپیشه»، «آدمبرفی»، «ناصرالدینشاه آکتور سینما»، «ای ایران»، «دزد عروسکها»، «سفر جادویی»، «قاعده بازی»، «اخراجیها» و «خوابم میآد» جایگاه خود را به عنوان یکی از مهمترین بازیگران تاریخ سینمای ایران تثبیت کرد. اگرچه اکبر عبدی بیشتر با نقشهای طنز شناخته میشد، اما توانایی او در ایفای نقشهای جدی، یکی از مهمترین ویژگیهای کارنامه هنریاش بود. بازی در فیلم «مادر» ساخته زندهیاد علی حاتمی، یکی از ماندگارترین اجراهای تاریخ سینمای ایران محسوب میشود؛ نقشی که نشان داد عبدی تنها یک کمدین نیست، بلکه بازیگری با دامنهای کمنظیر از احساس، تکنیک و قدرت شخصیتپردازی است.
در تلویزیون نیز حضور او در مجموعههایی همچون «امام علی (ع)»، «معصومیت از دست رفته»، «زیر آسمان شهر»، «در چشم باد»، «شاهگوش» و «شوق پرواز» از او چهرهای محبوب و فراگیر ساخت.
اکبر عبدی در عین حال که در ذات خود یک بازیگر تکنیکی است و میتواند یک نقش را به شخصیتی تمامعیار (کاراکتر) تبدیل کند، اما نمیتوان گفت تمامی این فرآیند را از روی محاسبه ذهنی صرف انجام میدهد؛ همین ویژگی باعث شده است که منتقدان سینما گاهی در تحلیل او دچار سختی شوند.
او تسلطی کامل بر بدن و بیان خود دارد و این جوهره تسلط، از سرشتی ریشه میگیرد که میتوان آن را «فهم ایرانی بودن» نامید؛ جایی که هر لهجه، گویش یا شخصیت ایرانی را درست به همان شکلی که اصالتاً هست، زنده میکند. او هرگز بازیگر جشنوارهای نشد و به دنبال سلبریتیبازیهای مرسوم برای تحکیم جایگاهش نرفت، اما چنان در حافظه تاریخی مردم ایران ریشه دواند که با هیچکس دیگری در سینما، تئاتر و تلویزیون قابل مقایسه نیست. بعضی بازیگران، نقش بازی میکنند؛ بعضی دیگر، بخشی از حافظه یک ملت میشوند.
کمدین محبوب
عبدی فقط یک بازیگر کمدی نبود؛ او از معدود هنرمندانی بود که خنده و اندوه را پیوند زد. از روزهای «باز مدرسهام دیر شد» تا نقشهای متفاوتی که مرزهای بازیگری را جابهجا کرد، عبدی هیچوقت خودش را تکرار نکرد و پشت گریمها، جنسیت و چهرهها ناپدید شد تا فقط شخصیت دیده شود.
او دو بار سیمرغ بلورین گرفت، اما بزرگترین جایزهاش را سالها پیش از مردم گرفته بود؛ همان روزی که نامش به بخشی از هویت و خاطرات چند نسل بدل شد. اکبر عبدی امروز یک الگوی تمامعیار برای سینمای ایران است تا با الگوبرداری از او، بازیگرانی در قواره ملی بازتولید شوند. عبدی همانند بسیاری از مفاخر هنرهای مختلف ایرانی در صنعت خود ماندگار خواهد شد؛ درست مانند استاد فرشچیان که نگارگری را تا بالاترین سطح هنر تجسمی جهان ارتقا داد، یا علی حاتمی که با قابهای سینمایی ایرانی، معنای جدیدی به هنر هفتم بخشید.
درگذشت هنرمندی که بیش از چهار دهه با نقشآفرینیهای متفاوت، میلیونها ایرانی را خندانده، گریاند و به اندیشه واداشته بود، موج گستردهای از واکنشها را در میان هنرمندان، مسئولان و مردم به دنبال داشت؛ واکنشهایی که نشان میدهد اکبر عبدی تنها یک بازیگر نبود، بلکه بخشی از حافظه مشترک چند نسل از ایرانیان به شمار میرفت. به همین دلیل است که بسیاری از هنرمندان به خبر درگذشت این بازیگر فقید با انتشار تصاویر و دلنوشتههای احساسی واکنش نشان دادند.
در پی انتشار خبر درگذشت این بازیگر فقید، مسعود پزشکیان رئیسجمهور در پیامی با تسلیت این ضایعه، اکبر عبدی را «چهرهای بیبدیل در عرصه تئاتر، سینما و تلویزیون» توصیف کرد.
رئیسجمهور در بخشی از پیام خود تأکید کرد که زندهیاد عبدی با استعداد خدادادی، منش مردمی و نقشآفرینیهای ماندگار، بخشی از حافظه عاطفی ملت ایران را رقم زد و نام او برای همیشه در زمره سرمایههای ماندگار فرهنگ و هنر ایران ثبت خواهد شد.
روزنامه «جوان» درگذشت این هنرمند محبوب و وطندوست را به جامعه هنری و همه علاقهمندان و دوستدارانش تسلیت میگوید.
