حمله اوکراین در آخر هفته گذشته به یک کشتی باری ایرانی در دریای خزر، پیوند میان جنگهایی را که دو کشور در آن درگیر هستند برجسته کرده و در عین حال تنشها میان آنها و نیز خطر رویارویی مستقیمتر را افزایش داده است.
اوکراین گفت این کشتی در حال حمل تجهیزات نظامی میان ایران و روسیه بود. مقامهای ایرانی گفتند این یک شناور تجاری بوده و اوکراین را متهم کردند که در این حمله یک ملوان را کشته است.
مقامهای ایرانی در مجموعهای از بیانیهها و اظهارنظرها به رسانهها، به تلافی تهدید کردند. آندری سیبیها، وزیر خارجه اوکراین، نیز بهتندی پاسخ داد و به ایران گفت با توجه به حمایت نظامیاش از روسیه در جنگ با اوکراین، «هیچ جایگاهی برای تظاهر به قربانی بودن» ندارد.
در ادامه نگاهی میاندازیم به اینکه ایران و اوکراین چگونه از خلال دو جنگ جداگانه به دشمن یکدیگر تبدیل شدند، و چرا اکنون این درگیری غیرمستقیم در معرض آن است که به یک رویارویی مستقیم بدل شود.
**روسیه با پهپادهای ایرانی به اوکراین حمله کرد**
ایران و روسیه دهههاست رابطهای نزدیک در حوزه نظامی داشتهاند. تازهترین نمونه آشکار این رابطه، پهپادهای تهاجمی بردبلندی است که تهران در اختیار مسکو قرار داده است.
روسیه در فاصلهای کوتاه پس از تهاجم سال ۲۰۲۲ خود، دستههای بزرگی از این پهپادها را با اثری مرگبار به سراسر اوکراین روانه کرد. ایالات متحده همچنین ایران را متهم کرده که موشکهای بالستیک کوتاهبرد در اختیار روسیه گذاشته است. اوکراین نیز گفت ایران مربیانی فرستاده تا به ارتش روسیه در استفاده از سامانههای پهپادی کمک کنند؛ ادعایی که ایران آن را رد کرد.
استفاده گسترده از پهپادها، بهویژه انواع نسبتاً ارزانقیمتی که ایران فراهم کرد، جنگ اوکراین را متحول کرد و در مقیاسی گستردهتر، نحوه ارزیابی نیازهای ارتشهای مدرن از سوی برنامهریزان نظامی را تغییر داد. این مسئله همچنین اوکراین را وادار کرد فناوریهای مقابله با پهپاد را توسعه دهد؛ فناوریهایی که تحلیلگران میگویند اکنون با سامانههای متعارف پدافند هوایی رقابت میکنند.
**اوکراین به دفاع از کشورهای خلیج فارس در برابر ایران کمک کرد**
چهار سال پس از آنکه روسیه آن پهپادهای ایرانی را علیه اوکراین بهکار گرفت، کییف اکنون تخصصی را که با هزینهای سنگین در مقابله با آنها بهدست آورده، به خاورمیانه آورده است.
پس از آنکه ایالات متحده و اسرائیل در اواخر فوریه جنگ خود با ایران را آغاز کردند، ارتش ایران موجهایی از پهپادها را بهسوی اهداف نظامی آمریکا در کشورهای خلیج فارس پرتاب کرد. اوکراین این وضعیت را فرصتی دید تا سامانههای کمهزینه ضدپهپادی خود را به نمایش بگذارد و صادر کند.
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در ماه مارس گفت بیش از ۲۰۰ کارشناس نظامی اوکراینی به خاورمیانه اعزام شدهاند تا به دفاع از متحدان در برابر پهپادهای ایرانی کمک کنند. او در جریان سخنرانی در پارلمان بریتانیا گفت: «ما نمیخواهیم این تروریسم رژیم ایران علیه همسایگانش موفق شود.»
اوکراین همچنین قراردادهای دفاعی با عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی امضا کرده که بر مقابله با تهدیدهای موشکی و پهپادی ایران متمرکز هستند.
**آیا این دو جنگ در حال همگرا شدن هستند؟ **
اوکراین بهطور فزایندهای جنگ خود با روسیه و جنگ در خاورمیانه را درهمتنیده تصویر کرده و گفته است ایران و روسیه در درگیریهای مربوط به خود، به یکدیگر کمک میکنند.
زلنسکی روز شنبه گفت سرویسهای اطلاعاتی اوکراین شواهدی گرد آوردهاند که نشان میدهد روسیه اطلاعات ماهوارهای درباره کشورهای خلیج فارس و پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه را در اختیار ایران قرار میدهد و به تهران برای برنامهریزی و اجرای حملات کمک میکند. او گفت اوکراین این اطلاعات را با متحدان غربی خود به اشتراک خواهد گذاشت.
در همان روز، اوکراین به کشتی ایرانی در دریای خزر حمله کرد و آن را متهم کرد که در حال انتقال محموله نظامی میان ایران و روسیه بوده است، بیآنکه مشخص کند این انتقال در کدام جهت انجام میشده است.
روشنترین نشانه تا اینجا از اینکه درگیری نیابتی دیرپای کییف با تهران میتواند به یک رویارویی مستقیمتر تبدیل شود.
زلنسکی همچنین ممکن است از این حمله برای متقاعد کردن رئیسجمهور ترامپ استفاده کند که اوکراین و ایالات متحده دشمن مشترکی دارند و برای پیوندهای نظامی نزدیکتر استدلال کند. رهبر اوکراین قرار است عصر سهشنبه با ترامپ دیدار کند؛ او گفته اولویت اصلیاش تأمین قابلیتهای بیشتر پدافند هوایی است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در پیامی در ایکس، حمله به این کشتی را مستقیماً به درگیری خاورمیانه پیوند زد، این حمله را «نقض آشکار منشور سازمان ملل» خواند و مدعی شد که این اقدام «به خواست اسرائیل انجام شده تا اروپا را به جنگ خود بکشاند.»
عراقچی افزود که با مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و نیز وزیر خارجه روسیه گفتوگو کرده تا روشن کند که این حمله «نمیتواند بیپاسخ بماند.»
لیلی نیکونظر نیز در تهیه این گزارش مشارکت داشته است.
کانستنت مهیو خبرنگار تایمز در پوشش جنگ اوکراین است.
قاسم نعمان دبیر تایمز در سئول است و اخبار فوری از سراسر جهان را پوشش میدهد.
