نفتکش ۲۸۷ هزار تنی «هیومنیتی» شنبه هفته گذشته پس از عبور از تنگه مالاکا و سنگاپور، به سمت سواحل مالزی حرکت کرد و در نقطه محدوده خارجی بندر شرقی مالزی (EOPL) سامانه شناسایی خودکار (AIS) خود را خاموش کرد.
بر اساس دادههای ردیابی ماهوارهای، این نفتکش ۳۳۰ متری وارد پهنهای ۱۲۰۰ کیلومترمربعی در دریای چین جنوبی شده که حدود ۷۰ کیلومتر از ساحل فاصله دارد.
به گفته تحلیلگران، منطقه EOPL سالهاست که به عنوان محلی برای دادوستد و انتقال نفت شناخته میشود. دادههای ماهوارهای نشان میدهند که فعالیتها در این منطقه در طول پنج ماه درگیریهای اخیر میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران و علیرغم محدودیتهای دریایی اعمالشده بر بنادر ایران، همچنان ادامه داشته است.
ری پاول، مدیر پروژه امنیت دریایی «سیلایت» وابسته به دانشگاه استنفورد، اعلام کرد از ابتدای سال جاری میلادی، حرکت ۶۲ شناور با هویتهای نامشخص یا تغییریافته را میان خلیج فارس، منطقه EOPL، هنگکنگ و شمال چین رصد کرده است.
به گفته اریکا داونز، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست جهانی انرژی در دانشگاه کلمبیا، این شناورها بخشی از شبکه واسطههایی هستند که فروش نفت ایران به پالایشگاههای مستقل چین موسوم به «تیپات» را تسهیل میکنند.
عملیات ارسال نفت خام به چین از طریق چند مرحله انتقال کشتیبهکشتی در آبهای بینالمللی انجام میشود تا مبدأ اصلی نفت مشخص نباشد. این پالایشگاههای کوچک بر خلاف غولهای دولتی چین مانند CNPC و Sinopec، وابستگی کمتری به سیستم مالی ایالات متحده دارند و به همین دلیل تمایل بیشتری برای خرید نفت ایران نشان میدهند.
منطقه EOPL به دلیل داشتن آبهای آرام و نزدیک بودن به تأمینکنندگان در سنگاپور و مالزی، شرایط مناسبی را برای اینگونه عملیاتهای دریایی فراهم میکند. اگرچه این منطقه خارج از آبهای سرزمینی مالزی است، اما در محدوده منطقه انحصاری اقتصادی آن قرار دارد؛ ابعادی که نظارت بر آن را برای گشتهای دریایی مالزی با چالش روبهرو کرده است.
به گفته کارشناسان، در برخی روزها تا ۲۰۰ شناور در این منطقه پهرو میگیرند که گمان میرود بخش قابل توجهی از آنها مرتبط با محمولههای ایران باشند. دادههای ماهوارهای بررسیشده در روز پنجشنبه نشان میدهد طی یک ماه گذشته، ۱۸ نفتکش حامل پرچم ایران، از جمله هیومنیتی، وارد این منطقه شده و سامانههای ردیابی خود را خاموش کردهاند.
فروش نفت ایران و انتقال آن میان شناورها در این منطقه، از طریق سیستم پرداخت بینبانکی فرابخشی چین (CIPS) پشتیبانی میشود که امکان پرداخت تسویهحسابهای نفتی با یوآن را خارج از شبکه سوئیفت فراهم میکند.
اگرچه پکن به طور رسمی خریدهای نفتی را تأیید نمیکند و نمایندگان سفارت چین در واشنگتن نیز نسبت به این ترانزیت اظهار بیاطلاعی کردهاند، اما دادههای گمرک چین سرنخهایی در این باره ارائه میدهد. سال گذشته صادرات نفت ایران به چین حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز برآورد شد، در حالی که گمرک چین وارداتی از مبدأ ایران ثبت نکرده و در مقابل، آمار واردات نفت از مالزی را به شکلی ثبت کرده که از کل توان تولید نفت مالزی فراتر میرود.
پکن همچنین اقداماتی را برای حمایت از پالایشگاههای داخلی خود انجام داده است. پس از اقدام وزارت خزانهداری آمریکا در تحریم ۵ پالایشگاه مستقل چین، وزارت بازرگانی چین این تحریمها را مغایر با قوانین بینالمللی خواند.
کارشناسان حوزه انرژی بر این باورند که فشارهای تحریمی هرگز نتوانسته این مبادلات را کاملاً متوقف کند، زیرا مکانیسمهای بازار و پرداخت خود را با شرایط تحریم تطبیق دادهاند.
