غیبت علی‌اف و اردوغان در مراسم تاریخی تشییع رهبر شهید و رسوایی ساتقین‌ها در ایران

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری دانشجو؛ علیرضا کاظمی در حاشیه برگزاری آیین بزرگداشت چهلم رهبر شهید انقلاب اسلامی که شامگاه پنجشنبه، ۲۹ مرداد، در حرم مطهر رضوی برگزار شد، اظهار کرد: در چهلمین روز این ضایعه بزرگ، هنوز به نظر من این باور به‌طور کامل در میان مردم ما شکل نگرفته که رهبر و امام شهیدمان را از دست داده‌ایم. عمق این فقدان آن‌قدر سنگین و جانکاه است که شاید زمان بیشتری لازم باشد تا ابعاد آن برای جامعه روشن شود اما در کنار این داغ بزرگ، باید بدانیم که مسئولیت ما از همین امروز بیش از گذشته شده است.

وزیر آموزش و پرورش افزود: مراسم‌ها، مناسک و برنامه‌هایی که در این مدت برگزار شد، اگرچه برای گرامیداشت یاد و نام ایشان ضروری بود اما پایان راه نیست بلکه می‌توان گفت کار اصلی ما تازه آغاز شده است. امروز یک مسئولیت بسیار سنگین، به‌ویژه در حوزه فرهنگ بر دوش همه ما قرار دارد و آن، تبیین، ترویج و انتقال اندیشه‌های رهبر شهیدمان و مکتب ایشان به نسل جدید است.

وی خاطرنشان کرد: ما در یک نقطه عطف تاریخی قرار گرفته‌ایم و باید این فرصت را به‌درستی بشناسیم و از آن استفاده کنیم. نباید اجازه دهیم چراغی که ایشان با مجاهدت و سال‌ها تلاش روشن نگه داشتند، کم‌فروغ شود بلکه باید آن را پرفروغ‌تر و فروزنده‌تر از گذشته حفظ کنیم. به‌خصوص باید به بعثت و بیداری مردم و نسل جدید به‌عنوان یکی از بزرگترین فرصت‌های پیش‌ روی نظام جمهوری اسلامی نگاه کنیم و با برنامه‌ریزی درست، مکتب و اندیشه رهبرمان را برای این نسل تبیین کنیم.

کاظمی ادامه داد: اگر بتوانیم این اندیشه را از سطح مراسم و سخنرانی فراتر ببریم و آن را در ذهن، فکر و باور نسل جدید نهادینه کنیم، آن‌وقت می‌توان گفت توانسته‌ایم بخشی از مسئولیتی را که پس از شهادت ایشان بر دوش ما قرار گرفته است، به‌درستی انجام دهیم.

رومان گوفمن، رئیس موساد، ۱۴ اوت( 19 مرداد) در تماسی تلفنی با اسعد الشیبانی، وزیر خارجه دولت موقت سوریه، درباره گسترش حضور نظامی ترکیه در سوریه گفت‌وگو کرده است. منابع مطلع می‌گویند محور اصلی این تماس، میزان حمایت نظامی آنکارا از ارتش سوریه، از جمله ارسال تسلیحات، پهپادها و افزایش حضور نیروهای ترکیه بوده است. اهمیت این تماس زمانی بیشتر می‌شود که تنها چهار روز بعد، رژیم صهیونیستی پایگاه هوایی «ابوالظهور» در شمال‌غرب سوریه را هدف قرار داد؛ اقدامی که از نگاه بسیاری، بیش از آنکه صرفا حمله‌ای به یک پایگاه سوری باشد، هشداری مستقیم به ترکیه درباره گسترش نفوذ نظامی این کشور در سوریه است.

اسرائیل مدعی است دمشق با فراهم کردن زمینه استقرار نیروهای ترکیه و بازسازی پایگاه ابوالظهور، در حال ایجاد شرایطی است که می‌تواند آزادی عمل نیروی هوایی اسرائیل در سوریه را محدود و تهدیدی جدید علیه این رژیم ایجاد کند. گزارش‌هایی نیز درباره بازدید یک هیئت ترکیه‌ای از این پایگاه پیش از حمله منتشر شده است؛ ادعایی که آنکارا رد کرده و حمله اسرائیل را تلاشی برای توجیه نقض حاکمیت سوریه دانسته است.

هشدار درباره برخورد مستقیم اسرائیل و ترکیه

ابعاد این حادثه زمانی جدی‌تر می‌شود که تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه، حمله اسرائیل را «تشدیدی غیرضروری» توصیف کرده و هشدار داده است که این عملیات می‌توانست به رویارویی مستقیم با نیروهای ترکیه منجر شود.

واشنگتن اکنون به‌دنبال ایجاد یک سازوکار ارتباطی میان اسرائیل، ترکیه و سوریه است تا طرف‌ها از تحرکات نظامی یکدیگر مطلع باشند و از محاسبات اشتباه و برخوردهای ناخواسته جلوگیری شود.

در واقع، خطر اصلی در سوریه دیگر صرفا واکنش دمشق به حملات اسرائیل نیست؛ بلکه حضور رو به گسترش نیروهای ترکیه، احتمال برخورد مستقیم دو بازیگر نظامی قدرتمند را افزایش داده است.

رقابت آنکارا و تل‌آویو بر سر آینده سوریه

پس از سقوط بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، سوریه به میدان تازه‌ای برای رقابت قدرت‌های منطقه‌ای تبدیل شده است. ترکیه با حمایت از دولت جدید دمشق، همکاری‌های نظامی خود با سوریه را گسترش داده و در آموزش نیروها، تأمین تجهیزات و تقویت ساختار نظامی این کشور نقش پررنگ‌تری گرفته است.

در مقابل، اسرائیل نگران شکل‌گیری یک ساختار نظامی سوری تحت حمایت ترکیه است؛ ساختاری که می‌تواند موازنه قدرت را تغییر داده و آزادی عمل اسرائیل در آسمان سوریه را محدود کند.

از همین رو، به نظر می‌رسد تل‌آویو در حال ترسیم یک خط قرمز برای آنکاراست: ترکیه می‌تواند در سوریه نفوذ سیاسی و اقتصادی داشته باشد، اما اسرائیل با تبدیل سوریه به یک پایگاه نظامی تحت نفوذ ترکیه مخالفت خواهد کرد.

با این حال، شواهد موجود نشان نمی‌دهد که اسرائیل یا ترکیه به‌دنبال جنگی تمام‌عیار باشند. مسئله اصلی، افزایش خطر یک درگیری محدود و ناخواسته است؛ به‌ویژه اگر یکی از حملات اسرائیل به کشته شدن نیروهای ترکیه منجر شود.

در چنین شرایطی، پرسش تعیین‌کننده دیگر این نیست که آیا تنش میان آنکارا و تل‌آویو افزایش خواهد یافت، بلکه این است که اردوغان در صورت کشته شدن نخستین نظامی ترکیه در حمله اسرائیل، چه واکنشی نشان خواهد داد؟ پاسخ به این سؤال می‌تواند مشخص کند بحران سوریه همچنان در سطح جنگ نفوذ و تهدید باقی می‌ماند یا به نخستین رویارویی مستقیم میان دو قدرت منطقه‌ای تبدیل خواهد شد.

به گزارش سرویس بین الملل تابناک، «میدل ایست آی» در مقاله‌ای نوشته است:

ترکیه سعی کرده است حملات روز سه شنبه اسرائیل به پایگاه هوایی نظامی ابو الظهور در شمال سوریه، در فاصله حدود ۷۰ کیلومتری مرز ترکیه، را کمرنگ جلوه دهد و آنها را یک مانور انتخاباتی از سوی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تلقی کند.

نتانیاهو اخیراً در مواد تبلیغاتی کارزار انتخاباتی خود، رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، و زهران ممدانی، شهردار نیویورک، را به عنوان دشمنان اسرائیل به تصویر کشیده است.

با این حال، این حمله که بلافاصله پس از امضای پیمان دفاعی مکه بین ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان انجام شد، نشان می‌دهد که اسرائیل ممکن است به دنبال تضعیف اعتبار آنکارا به عنوان متحدی در سوریه باشد.

دولت سوریه این حمله را محکوم کرد و گفت که بامداد روز سه شنبه هشت راکت به باند فرود این پایگاه هوایی غیرفعال اصابت کرده است.

مقامات ناشناس اسرائیلی در ابتدا توضیحات متناقضی ارائه دادند و ابتدا احمد الشرع، رئیس جمهور سوریه را به حمایت از نیرو‌های نیابتی متهم کردند تا اینکه روایت رسمی تغییر کرد.

دفتر نخست وزیر اسرائیل در بیانیه‌ای اعلام کرد که اسرائیل و سوریه بر سر حفظ وضعیت امنیتی موجود توافق کرده بودند، «که سوریه در آستانه نقض آن بود با اجازه دادن به استقرار نیرو‌های ترکیه در یک پایگاه هوایی در نزدیکی حلب».

گزارش‌ها حاکی از آن بود که این حملات در زمانی رخ داده است که ترکیه خود را برای تصرف این پایگاه آماده می‌کرد و اندکی پس از خروج یک هیئت رسمی ترک از این مکان انجام شده است.

با این حال، مقامات سوری به خبرگزاری میدل ایست آی گفتند که یک تیم فنی ترکیه مأمور تعمیر باند فرود و برج مراقبت بوده است و هیچ حضور نظامی در این پایگاه وجود نداشته است.

یکی از مقامات گفت: «آخرین تیمی که مأمور بازسازی پایگاه بود، دو روز قبل از آن در آنجا حضور داشت.»

مقامات افزودند که ترکیه به ارتش سوریه در ساخت پایگاه‌هایی در سراسر کشور کمک کرده است، بدون آنکه برنامه‌های مشخصی متوجه اسرائیل باشد. به گفته آنها، آنکارا می‌خواهد ارتشی قوی در سوریه بازسازی کند که قادر به دفاع از کشور باشد.

یکی از مقامات افزود: «ترکیه کنترل همه پایگاه‌ها را به دست نمی‌گیرد.»

در واقع، آنکارا بسیاری از پاسگاه‌های نظامی کوچکتر را در شمال سوریه تعطیل کرده و در حال حاضر چندین پایگاه مستقر در این منطقه را اداره میکند.

حضور احتمالی ترکیه در ابو الظهور توازن هوایی را تغییر نخواهد داد، همانطور که برخی از مقامات اسرائیلی ادعا کرده‌اند، زیرا این پایگاه در حال حاضر بسیار نزدیک به مرز ترکیه است.

مقامات ترکیه‌ای گفتند که اسرائیل از خط تماس مستقیمی که سال گذشته بین دو کشور برای جلوگیری از حوادث نظامی ایجاد شده بود، استفاده نکرده است و این امر خطر تشدید تنش را افزایش میدهد.

توماس باراک، فرستاده آمریکا در امور ترکیه و سوریه، به یک رسانه اسرائیلی گفت که این حملات «خطر واقعی تشدید سریع به یک درگیری نظامی مستقیم بین اسرائیل و ترکیه و همچنین سوریه را به همراه داشت».

باراک روز چهارشنبه گفت: «نیرو‌های ترکیه از حرکت هواپیما‌های اسرائیلی به سمت آن پایگاه خاص سوریه و همچنین هدف مورد نظر آنها مطلع نبودند و بنابراین به طور بالقوه ممکن بود تمایل پیدا کنند که جنگنده‌های خود را به پرواز درآورند، به این باور که خودشان مورد حمله قرار گرفته‌اند.»

«بازی با آتش»

از نظر برخی، این حمله کاملاً با کارزار گسترده‌تر اسرائیل همخوانی داشت. داده‌های رویداد گردآوری شده از گزارش‌های تلگرام و رویداد‌های کدگذاری شده مستقل از پروژه داده‌های مکان و رویداد‌های درگیری مسلحانه (ACLED) شامل ۱٬۷۲۲ رکورد تأیید شده و بدون تکراری بین ژانویه ۲۰۲۵ و ۱۸ اوت ۲۰۲۶ است که نشان میدهد این کارزار از زمان سقوط دولت بشار اسد کاهش نیافته است.

مقامات ترکیه‌ای از طریق دفتر ارتباطات ریاست جمهوری ترکیه به پیام‌های اسرائیل پاسخ دادند و گفتند که نتانیاهو قصد دارد «پیش از انتخابات اسرائیل» به سیاست‌های توسعه طلبانه و بی ثبات کننده منطقه‌ای خود ادامه دهد.

باراک در دو مصاحبه جداگانه گفت که باید یک سازوکار جدید برای کاهش تنش شامل سوریه، اسرائیل و ترکیه فعال شود.

با این حال، عدم استفاده اسرائیل از خط تماس مستقیم نظامی موجود نشان میدهد که این (رژیم) به جای اقدام محتاطانه، به دنبال تحریک ترکیه بوده است.

یکی از مقامات ترکیه‌ای که به شرط فاش نشدن نامش صحبت کرد، گفت: «واضح است که آنها می‌خواستند آنکارا را بترسانند. آنها با آتش بازی می‌کنند.»

یک منبع ترکیه‌ای آشنا با وضعیت آمادگی عملیاتی نیرو‌های مسلح ترکیه گفت که آنکارا دارای قابلیت‌های راداری است که میتواند فعالیت‌های هوایی اسرائیل را تا منطقه اردن رصد کند و از این حملات غافلگیر نشده است. این منبع گمانه زنی کرد که ممکن است مقامات آمریکایی نیز ترکیه را از حمله قریب الوقوع آگاه کرده باشند.

پیامی به اردوغان

دو ناظر آنکارایی با ارتباط با دولت ترکیه که به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند، گفتند که به اعتقاد آنها این حملات نه تنها به عنوان یک مانور انتخاباتی، بلکه برای تضعیف اعتبار حمایت ترکیه از سوریه طراحی شده است.

یکی از این ناظران گفت: «پیمان مکه با پاکستان و عربستان سعودی، که اسرائیل آن را به عنوان یک محور جدید سنی معرفی کرده است، نتانیاهو را در داخل کشور در موقعیت دشواری قرار داده است.»

«اساساً اسرائیل میگوید: ما به معماری امنیتی جدیدی که ترکیه در حال ساخت آن است، اهمیت نمیدهیم و هر جا و هر زمان که بخواهیم به حملات خود ادامه خواهیم داد.»

این ناظر افزود که اسرائیل همچنین در حال آزمایش دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا است که از دولت الشرع حمایت کرده است. ترامپ اوایل این هفته از پیمان مکه استقبال کرده بود.

ناظر دوم گفت که اسرائیل اکنون رسماً تأیید کرده است که حضور ترکیه در سوریه را یک تهدید میداند.

این ناظر هشدار داد: «اسرائیل ممکن است انتخابات داشته باشد، اما ترکیه نیز در سال ۲۰۲۸ انتخابات دارد. این تنش‌ها میتوانند عمیق‌تر شوند و به تکرار حادثه سال ۲۰۱۵ منجر شوند که در آن آنکارا یک جنگنده روسی را سرنگون کرد.»

وی افزود که این حمله همچنین میتوانست تلاشی برای ارسال یک پیام مستقیم به اردوغان باشد.

در آخر هفته گذشته، اردوغان فاش کرد که قصد دارد اواخر امسال از دمشق بازدید کند – اولین سفر او از زمان سقوط اسد.

این ناظر گفت: «این روشی است برای گفتن به اردوغان که آنها اجازه نخواهند داد او در سوریه احساس راحتی کند.»