حمید روشنائی
آرمان امروز : در دستورات دینی ما نیز سکوت مورد تشویق قرار گرفته است و سفارش شده که تا می توانید از گفتن، بخصوص در زمان و مکان نامناسب خودداری کنید اما در سیاست، سکوت یک امر فریضی است زیرا یک کلمه اشتباه ما می تواند هزینه بسیاری برای کشورمان داشته باشد.
یکی از ویژگی های افراد سیاستمدار و دیپلمات، کم صحبت کردن و گزیده گفتن است. اینگونه افراد حتی زبان بدن و حرکات صورتشان را نیز به گونه ای تنظیم می کنند که طرف مقابل نتواند از آن مطلبی کسب کند. اوریانافالاچی روزنامه نگار معروف ایتالیایی در خصوص کیسینجر سیاستمدار بزرگ آمریکایی گفته بود: سخت ترین مصاحبه من با او بود زیرا از حرکات صورت او هیچ چیز نمی فهمیدم. خشک و غیرقابل انعطاف بود.
سیاستمداران غالبا دنبال شهرت هستند و برای همین، بهترین روابط را با اهل رسانه دارند. آنها دوست دارند مورد توجه مطبوعات و مردم باشند برای همین گاهی در برابر میکروفن ها سخنانی می گویند که ممکن است در آینده برایشان مشکل ساز شود. برای مثال خانم هیلاری کلینتون یک بار مخالفان خود را “ سبدی از افراد تاسف آور “ خطاب کرد و یا آقای احمدی نژاد، مخالفان را “خس و خاشاک” نامید که بعدها برایشان مشکل ساز شد.
واقعیت آن است که سخن به تنهایی نمی تواند مشکل ساز باشد بلکه موقعیت و جایگاه گوینده، شرایط سیاسی، نحوه واکنش دیگر کشورها و سیاستهای عملی دولت ها، جریاناتی را می سازد که آن سخن اهمیت خاصی پیدا می کند. برای مثال مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی در یکی از خطبه های نماز جمعه خود، با اشاره به شهادت تعدادی فلسطینی در انتفاضه، سخنی گفت که موجب بازتاب و عکس العمل شدیدی از سوی کشورهای مختلف گردید. او بیان داشت: به ازاء هر فلسطینی که کشته می شود، می بایست ۵ اسرائیلی کشته شود. این سخنان موجب شد که وی در وسط همان هفته بعد از نماز جمعه، مجبور به توضیح گردد و به نوعی عقب نشینی نماید.
سخنانی که برخی از روی اشتباه یا مغرضانه بیان می کنند، غالبا با عواقب سختی در روابط خارجی همراه است:
ایجاد تنش دیپلماتیک: اظهارات تند یا توهینآمیز می تواند روابط دو کشور را تیره کند و به فرا خوانی سفرا و یا توقف مذاکرات بینجامد.
کاهش اعتماد: سیاست خارجی بر پایه اعتماد و پیشبینیپذیری استوار است. سخنان متناقض یا تحریکآمیز میتواند اعتماد متحدان یا شرکای بینالمللی را کاهش دهد.
تأثیر بر اقتصاد: اظهارات سیاسی گاهی باعث تحریم، کاهش سرمایهگذاری خارجی یا نوسانات بازارهای مالی می گردد.
افزایش تنشهای امنیتی: تهدیدهای لفظی یا اعلام مواضع تهاجمی، می تواند به تشدید رقابت نظامی یا افزایش احتمال درگیری منجر شود.
در تاریخ نمونه های بسیاری در این زمینه وجود دارد مانند: سخنان خروشچف در سال ۱۹۵۶ به کشورهای غربی: “ما شما را دفن خواهیم کرد”. این سخنان موجب افزایش جنگ سرد بین شرق و غرب گردید. اظهارات امانوئل مکرون رئیس جمهور فرانسه در سال ۲۰۱۹: مبنی براینکه ناتو دچار «مرگ مغزی» شده است. این سخنان موجب واکنشهای تندی از سوی برخی متحدان اروپایی و آمریکایی فرانسه شد و بحث گستردهای درباره آینده ناتو و ائتلاف امنیتی ایجاد کرد. سخنرانی ولادیمیر پوتین در خصوص اوکراین و انکار بخشی از مشروعیت تاریخی دولت این کشور که به آغاز جنگ ۲۰۲۲ منجر گردید و روابط روسیه با کشورهای غربی را با چالش مواجه کرد.
سخنان احمدی نژاد رئیس جمهور اسبق ایران در خصوص هولوکاست، قطعنامه های سازمان ملل، مقامات سایر کشورها و.. که ایران را با انزوا در محافل بین المللی روبرو نمود.
البته در مقابل این سخنان، جملاتی نیز از سیاستمداران نقل شده که تاریخ ساز گردیده است. جملات معروفی از جان اف کندی که بیان داشت “من یک برلینی هستم” در دفاع از مردم آلمان شرقی و یا خطاب ریگان به رهبر شوروی که “آقای گورباچف این دیوار ( منظور دیوار برلین ) را خراب کنید”. یا سخنان باراک اوباما در سال ۲۰۰۹ مبنی بر همکاری جهان اسلام با آمریکا و… اینها نیز در روابط خارجی کشورهای جهان ثبت شده است.
به هرصورت گاهی سکوت کردن و سخن نگفتن بهتر از هر کاری برای سیاستمداران است زیرا به گفته سعدی علیه الرحمه:
زبان بریده به کنجی نشسته صم بکم
به از کسی که زبانش نباشد اندر حکم
