آرمان امروز- سپهر ریاحی: تجمع حدود ۱۵ هزار نفری کودکان و نوجوانان نسل Z و آلفا در ایرانمال برای دیدار با یک بلاگر و یوتیوبر، بیش از آنکه یک رویداد سرگرمی یا یک هیجان مقطعی باشد، نشانهای اجتماعی از تغییرات عمیق در ساختار فرهنگی و ارتباطی جامعه ایران است. اتفاقی که بسیاری را غافلگیر کرد، در واقع نه یک حادثه ناگهانی، بلکه ظهور آشکار بخشی از تغییراتی بود که سالها در زیر پوست جامعه جریان داشته است. شوک اصلی این رویداد نه حضور نوجوانان، بلکه ناشناخته بودن عامل بسیجکننده این جمعیت برای بسیاری از بزرگسالان بود. بخش قابل توجهی از جامعه رسمی و نسلهای پیشین، نام و جایگاه چنین چهرههایی را نمیشناسند، اما برای نوجوانانی که بخش مهمی از زیست روزمره خود را در فضای دیجیتال سپری میکنند، این افراد بخشی از جهان اجتماعی آنان هستند. دکتر سمیه توحیدلو، جامعهشناس و استاد دانشگاه، در تحلیل این رویداد آن را «شوک تحلیلی» به افکار عمومی و نهادهای رسمی میداند؛ زیرا نشان میدهد میان جهان زیسته نسل جدید و نظام شناختی نسلهای پیشین فاصلهای جدی شکل گرفته است. از نگاه او، این تجمع را نباید صرفاً واکنشی هیجانی از سوی چند نوجوان دانست، بلکه باید آن را نشانه شکلگیری «جوامع موازی»، تغییر در نظام مرجعیت اجتماعی و گسترش سیطره سرمایهداری رسانهای تلقی کرد.
از سلبریتی سنتی تا فیگورهای مجازی
یکی از مهمترین ابعاد این رویداد، تغییر در مفهوم شهرت و مرجعیت است. در گذشته، شهرت عمدتاً از مسیر رسانههای رسمی، سینما، تلویزیون، موسیقی یا ورزش شکل میگرفت. اما امروز بخش مهمی از اعتبار اجتماعی در فضای شبکههای اجتماعی تولید میشود. نسلهای پیشین در جهان رسانهای یکسویه رشد کردند؛ رسانهای که در آن تلویزیون، روزنامه و رادیو نقش اصلی را در تولید معنا داشتند. اما نسل Z و آلفا در محیطی رشد کردهاند که ویژگی اصلی آن تعامل، الگوریتم، تولید محتوا و مشارکت است. برای این نسل، یک یوتیوبر یا بلاگر صرفاً یک چهره مشهور نیست؛ بلکه فردی است که هر روز در صفحه تلفن همراه حضور دارد و بخشی از تجربه زیسته آنان را شکل میدهد. به تعبیر توحیدلو، مشکل اصلی آن است که نسلهای گذشته با منطق رسانهای نسل جدید آشنا نیستند. آنان هنوز با معیارهای گذشته درباره شهرت، اعتبار و نفوذ اجتماعی قضاوت میکنند، در حالی که منطق جدید …
