چیستان: آن چیست که همیشه نزدیک می شود اما هیچ وقت نمی رسد؟

دیدارنیوز: طرح بنای آرامگاه زنده‌یاد استاد محمود فرشچیان، در اصفهان رونمایی شد. به گفته شهاب نیکمان طراح آن، این ایده با هدف «تجلی روح نگارگری ایرانی در کالبد معماری اصفهان» شکل گرفته است.

طرح معماری بنای آرامگاه استاد محمود فرشچیان، نگارگر برجسته ایرانی، با طراحی شهاب نیکمان، پس از ارائه و بررسی، با حضور علی دارابی، قائم مقام وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع و معاون میراث فرهنگی کشور، و علیرضا ایزدی مدیرکل ثبت آثار وزارت میراث فرهنگی، مهدی جمالی‌نژاد استاندار اصفهان، و برخی اعضای خانواده فرشچیان، ۲۸ مردادماه و در نخستین سالگرد درگذشت فرشچیان رونمایی شد. این بنا در مجاورت آرامگاه صائب تبریزی و در محوطه باغ تاریخی آرامگاه او (باغ تکیه) در اصفهان احداث خواهد شد.

پیوند نگارگری و معماری

شهاب نیکمان که طراح بنای آرامگاه محمود فرشچیان به ایسنا گفت: ایده اصلی و مبنای طراحی این اثر، خطوط منحنی و سیال نگارگری ایرانی است که از شاخص‌ترین ویژگی‌های این هنر، به‌ویژه در آثار استاد فرشچیان به شمار می‌رود. در واقع در این طرح خطوط از سطح دوبعدی نقاشی خارج و در فضای سه‌بعدی تجسم پیدا می‌کنند. به این ترتیب، تمامی خطوط اصلی بنا در هر سه بُعد دارای انحنا و حرکت هستند.

به گفته او، فرآیند طراحی این اثر از شکل‌گیری و طراحی کانسپت و تدوین ایده کلی آغاز شده و پس از تصویرسازی‌های اولیه، وارد مراحل طراحی فرم و ساختار معماری، تعیین ابعاد و تناسبات، تهیه و تدوین نقشه‌های معماری، طراحی آرایه‌های معماری، تعیین مصالح، طراحی سازه و تهیه نقشه‌های مربوط به آن شده است. این مراحل همچنین با همکاری تیم تخصصی در مؤسسه فرهنگی هنری میراث مانا نقش (سازمان غیردولتی دارای اعتبارنامه مقام مشورتی یونسکو)، انجام شده است.

نیکمان از دیدگاه خود این طرح را تشریح کرد و گفت: در فرآیند طراحی این بنا، ضمن در نظر گرفتن جایگاه، سبک هنری و آثار استاد فرشچیان، همواره این مهم در نظر بوده که این اثر فراتر از کارکرد آرامگاهی و یادمانی، به عنوان بخشی از هویت و گنجینه معماری اصفهان و ایران در آینده، و روایتگر بخشی از سیر معماری سنتی و معاصر ما خواهد بود.

هشت درگاه، هفت آسمان

به گفته او، در این طرح، مفاهیمی برگرفته از «پردیس یا بهشت» و «باغ ایرانی» نقش بنیادین دارند و بر اساس آن، بنای آرامگاه دارای هشت درگاه و هشت ستون است. همچنین بنا بر فراز هفت پله قرار گرفته و گنبد آن نیز در هفت لایه، نمادی از هفت آسمان است.

طراح بنای آرامگاه محمود فرشچیان درباره زبان معماری بنا توضیح داد: تلاش شده در این بنا پیوندی میان بیان معاصر معماری و ریشه‌های معماری تاریخی ایران و اصفهان برقرار شود. در منحنی‌های آن، به‌ویژه در نمای بنا، از فرم‌های منحنی معماری دوره ساسانی، به‌خصوص طاق کسری و آذرگشسب، تا قوس‌های معماری اسلامی الهام گرفته شده و در واقع نوعی بازخوانی منطق فرم، خط، تناسب و آرایه صورت گرفته است که در ترکیب با حرکت سیال و دوارِ خطوط در آثار و شیوه قلم استاد فرشچیان، به فرم نهایی رسیده است.

او اضافه کرد: در طراحی بنای آرامگاه استاد فرشچیان، آرایه‌های معماری نیز نقش قابل‌توجهی دارند. برای سطح بیرونی گنبد، کاشی‌کاری با نقش‌هایی برگرفته از طرح‌ها و آرایه‌های اصیل اصفهان و برای سطح زیرین آسمانه یا گنبد، اجرای نگارگری ایرانی پیش‌بینی شده است. سنگ مزار نیز به‌عنوان جزئی از این مجموعه طراحی شده و طرح آن از کیفیت و فرم خطوط آثار استاد فرشچیان در تلفیق با خوشنویسی شکسته‌نستعلیق شکل گرفته است و با هنر سنگ‌تراشی اجرا خواهد شد؛ به‌گونه‌ای که سنگ مزار نه صرفاً حجمی راکد و بی‌جان، بلکه بخشی از ترکیب هنری و خطوط پویای معماری مجموعه باشد. به این ترتیب، در طراحی آرایه‌های بنا از شماری از هنر‌ها و مهارت‌های سنتی ایران، از جمله برخی از عنصر‌های میراث ناملموس ثبت جهانی ایران بهره گرفته شده است.