این راهکار ساده اما مؤثر اکنون به یکی از موفقترین روشهای طبیعی پیشگیری از آتشسوزی در اسپانیا تبدیل شده است.
در پارک ملی دونیانا، یکی از مهمترین ذخیرهگاههای طبیعی اروپا، از سال ۲۰۱۴ گروهی متشکل از ۱۸ الاغ نجاتیافته هر روز از ماه مارس تا نوامبر در مسیرهای مشخص حرکت میکنند. این حیوانات روزانه تا هفت ساعت در جنگلها میچرند و علفهای خشک، بوتهها و گیاهانی را که میتوانند به سوخت آتش تبدیل شوند، از بین میبرند. هر الاغ پس از پایان مأموریت روزانه، مقدار زیادی از پوشش گیاهی خشک را مصرف کرده و در نتیجه احتمال گسترش آتشسوزی را به شکل قابل توجهی کاهش میدهد.
مسئولان پروژه میگویند افزایش دما، خشکسالی و کاهش دامداری سنتی باعث شده پوشش گیاهی خشک در بسیاری از مناطق اسپانیا انباشته شود و کوچکترین جرقه به آتشسوزیهای ویرانگر منجر شود. به همین دلیل، بازگرداندن الاغها به طبیعت، در واقع احیای روشی قدیمی برای مدیریت زمین است که اکنون در مقابله با تغییرات اقلیمی نیز کاربرد پیدا کرده است.
این الاغها تحت نظارت انجمنی به نام «ال بوریتو فلیس» یا «الاغ شاد» فعالیت میکنند؛ سازمانی که حیوانات رهاشده یا بدرفتار شده را نجات میدهد و آنها را برای این مأموریت آماده میکند. اعضای این گروه معتقدند الاغها «بهترین آتشنشانان گیاهخوار» هستند، زیرا بدون نیاز به ماشینآلات سنگین یا سوخت فسیلی، به طور طبیعی پوشش گیاهی خطرناک را از بین میبرند.نتایج این طرح نیز چشمگیر بوده است. مسئولان پارک ملی دونیانا میگویند طی حدود ۹ سال گذشته هیچ آتشسوزی بزرگی در این منطقه ثبت نشده و بسیاری از کارشناسان این موفقیت را تا حد زیادی به فعالیت مداوم الاغها نسبت میدهند. حتی واحد نظامی واکنش اضطراری اسپانیا که مسئول مقابله با بلایای طبیعی است، از این پروژه حمایت کرده و آن را نمونهای موفق از پیشگیری کمهزینه و سازگار با محیط زیست میداند.
موفقیت این طرح باعث شده مناطق دیگری مانند کاتالونیا، گالیسیا و باسک نیز پروژههای مشابهی راهاندازی کنند. در منطقه تیویسا، شمار الاغهای فعال از تنها سه رأس در آغاز پروژه به حدود ۴۰ رأس رسیده و اکنون آنها صدها هکتار از اراضی عمومی و خصوصی را از پوشش گیاهی خشک پاکسازی میکنند. مدیر این طرح میگوید الاغها نسبت به بزها و حتی برخی دامهای دیگر مزیت دارند، زیرا هم غذای بیشتری مصرف میکنند و هم هنگام حرکت، پوشش گیاهی متراکم را بهتر از بین میبرند.
داوطلبان محلی نیز در کنار این حیوانات فعالیت میکنند؛ برای آنها آب حمل میکنند، وضعیت سلامتیشان را زیر نظر دارند و در مسیرهای جنگلی از آنها مراقبت میکنند. به این ترتیب، پروژه علاوه بر حفاظت از جنگلها، به نجات حیوانات رهاشده و احیای سنتهای قدیمی دامداری نیز کمک کرده است.
در شرایطی که فناوریهایی مانند پهپاد، تصاویر ماهوارهای و هوش مصنوعی برای پیشبینی آتشسوزیها به کار گرفته میشوند، تجربه اسپانیا نشان میدهد گاهی یک راهکار هزاران ساله میتواند مکمل فناوریهای مدرن باشد. الاغهایی که روزگاری نماد کار در روستاها بودند، امروز به یکی از مؤثرترین ابزارهای طبیعی برای کاهش خطر آتشسوزی و حفاظت از جنگلهای این کشور تبدیل شدهاند.
