به گزارش خبرنگار جماران، سی و یکم مرداد سال 1323 متناسب با سال 1363 قمری بود که امام خمینی (س) نگارش کتاب شرح حدیث جنود عقل و جهل را به پایان رساندند. این کتاب شرحی بر روایتی از حضرت امام صادق(ع) در کتاب شریف کافی است که شامل ۷۵ عنوان از فضایل و رذایل اخلاقی است و امام خمینی(س) تا عنوان ۲۵ آن را در این کتاب شرح کرده است. این شرح اثری گرانسنگ در علم اخلاق است و در آن آرای اخلاقی و عرفانی امام خمینی(س) مطرح شده است. این کتاب در سیر اندیشه های امام خمینی (س) جایگاه ویژه ای دارد و آخرین کتابی است که مؤلّف در اخلاق نوشته است.
امام در مقدمه این کتاب می نویسد:
«این قاصر را به خاطر افتاد که حدیث شریفی که در کافی شریف، مشتمل بر «جنود عقل و جهل» است و متضمن امهات فضائل و رذائل است، به قدر میسور و به طریق اجمال شرح کنم، شاید مؤمنی را از آن نفعی حاصل آید و این خود موجب جبران نقایص قاصر شود.» (امام خمینی(س)؛ شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص ۵)
آرای کلامی، اخلاقی و عرفانی امام در این کتاب وضوح بیشتری یافته و همچون کتاب شرح چهل حدیث ایشان، اقشار بیشتری می توانند از آن بهره گیرند. این اثر از طرف مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س) به طبع رسیده و بارها تجدید چاپ شده است. ( کتاب روزنگار زندگی و تاریخ سیاسی اجتماعی امام خمینی، ص 160)
در مقدمه تحقیق کتاب شرح حدیث جنود عقل و جهل آمده است: امام راحل از جایگاه رفیع علم و عمل و با تبحر در علوم عقلیه و نقلیه، و استجماع توشه کافی از فقه اکبر و اصغر به شرح حدیث نورانی «جنود رحمان و شیطان» پرداخته و در تبیین الطاف نهفته در آن گوی سبقت از صاحبان کتب عرفانی و اخلاقی و شراح حدیث ربوده و از نفس قدسی روح الهی در آن چنان دمیده که قلب سالک را مطمئن و قدم او را راسخ کند.
شرح احادیث نورانی معصومین علیهم صلوات الله که مشتمل بر معارف بلند الهی است و به برکت کشف تام محمدی و ولایت علوی و برای مصلحت کشف حقایق نسبت به خلائق القا شده است به ید قدرت عارفی کامل و موید امکان پذیر است و به همین جهت کمتر عالمی از علمای ربانی را توانایی انجام این مهم بوده و ابواب باطنیه احادیث را بر سالکان طریق گشوده چرا که راهیابی به بارگاه کلمات قدسی ایشان بدون اجتهاد در عرفان نظری و فلسفه الهی و جهد وافر در تفقه مغزای کلام و جهاد در راه محبوب و جحود غیر او میسور نیست.
اهمیت این کتاب فقط به واسطه تضلع مولف در علوم مختلف نیست، بلکه مربی بودن امام راحل برای میلیون ها انسان حق طلب و راهبری ایشان بهترین شاهد صدق نگارنده آن است. جوانانی که ره صد ساله را یک شبه پیمودند و انوار معارف بر قلب ایشان متجلی شد، محک روشن بر صراط مستقیم استاد علم و عمل است. ( کتاب شرح حدیث جنود عقل و جهل، مقدمه)
