از زمانی که حضرت زینب (س) پس از شهادت برادر به اسارت درآمد و تا زمانی که خاندان آل الله از شام به سمت کوفه و سپس مدینه بازگردند ۴۰ روز را سپری کردند. ۴۰ روز سختی که مصائب گوناگونی بر آنان رفت. از طرفی جابر بن عبدالله انصاری که از صحابی پیامبر محسوب میشد از اولین زائران قبر امام حسین (ع) در اربعین شهادت آن حضرت است. در روایات و احادیث زیادی فضیلتهای بی شماری در رابطه با زیارت اربعین نقل شده و یکی از نشانههای مومن نیز زیارت اربعین ذکر شده و این موضوع در حدیثی از امام حسن عسکری (ع) و در کتب معتبر شیعی آمده است.
سید محمدعلی قاضی طباطبایی در کتاب تحقیق درباره اول اربعین سیدالشهداء، زیارت امام حسین در روز اربعین را سنت و رفتار مداومِ شیعیان از زمان ائمه دانسته که در زمان بنیامیه و بنیعباس نیز به این حرکت پایبند بودهاند. گفته شده است پس از دوره شیخ انصاری این سنت فراموش شده بود و محدث نوری آن را احیا کرد. نویسنده کتاب ادب الطف در گزارشی از مراسم اربعین در کربلا، اجتماع در این مراسم را به اجتماع مسلمانان در مکه تشبیه و به حضور هیئتهای عزاداری در آن اشاره کرده که برخی به ترکی، عربی، فارسی و اردو مرثیه میخواندهاند. ادب الطف در سال ۱۳۸۸ق/۱۹۶۷ م منتشر شده و نویسنده آن، جمیعت راهپیمایان اربعین را بیش از یک میلیون نفر تخمین زده است.
زیارت ائمه اطهار با پای پیاده رسمی دیرین بوده که از ممالک مختلف اسلامی صورت میگرفته و حتی شاهان و پادشانی که دل در گرو اهل بیت داشتند نیز به صورت پیاده به زیارت قبور اهل بیت میرفتند. اما این زیارت به ویژه زیارت امام حسین (ع) تنها با حضور در کربلا امکان پذیر نیست. هر چند از باب حضور فیزیکی این زیارت ویژگیهایی برای زائران دارد، اما زیارت از راه دور نیز از سوی حضرات معصومین تاکید و توصیه شده است.
روزی فردی خدمت «امام صادق (ع)» رسید، «امام صادق (ع)» به وی فرمودند:ای سدیر، آیا هر روز مزار «حسین بن علی (ع)» را زیارت میکنی؟ عرض کرد:خیر، فرمودند:چقدر شما جفاکارید! و سپس فرمودند:در هر جمعه زیارت میکنید؟ عرض کرد:خیر، فرمودند:در هر ماه زیارت میکنید؟ عرض کرد:خیر، فرمودند:در هر سال زیارت میکنید؟ عرض کرد:گاهی زیارت میکنیم. فرمودند:ای سدیر، چقدر به «حسین (ع)» جفا میکنید آیا نمیدانی خداوند دو میلیون فرشته ژولیده موی و خاک آلود دارد که به طور مداوم بر «حسین بن علی (ع)» گریه میکنند و قبر او را زیارت میکنند و خسته نمیشوند؟ای سَدیر، چرا خود را مقیّد نمیسازی که هر جمعه پنج بار و هر روز یک بار قبر «حسین بن علی (ع)» را زیارت کنی؟ عرض کرد:بین ما و قبر او فرسخها فاصله است، فرمودند: ندبه بلندی برو، به سمت راست و چپ خود توجه کن، سرت را سوی آسمان کن و سپس به سوی مزار «حسین بن علی (ع)» توجّه کن و بگو: «السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَبَاعَبْدِاللَّهِ، السَّلَامُ عَلَیْکَ وَ رَحْمَهُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ» اگر چنین کنی، برای تو یک زیارت نوشته میشود و هر زیارت معادل یک حجّ و یک عمره است. سدیر گفته است که گاهی میشد که در یک ماه بیش از بیست بار این کار را انجام میداده است. همچنین در روایات دیگری بیان شده، گفتن سه مرتبه «صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَاعَبْدِاللَّهِ» ثواب و فضیلت زیارت «سیدالشهداء (ع)» را به همراه داد.
حجتالاسلام محمدحسین فاریاب دانشیار موسسه امام خمینی (ره) در پاسخ به این سوال که چه افرادی بدون آنکه به کربلا بروند، زائر اباعبدالله الحسین علیهالسلام به شمار میروند؟ میگوید: افرادی که حقیقتا دوست دارند به زیارت بروند، تلاش خود را هم انجام میدهند، ولی موفق به رفتن نمیشوند، آنها نیز زائر به شمار میروند. از آن بالاتر افرادی هستند که به دلیل انجام امری لازمتر با وجود آنکه توانایی مالی، بدنی و وقتی دارند، از رفتن به زیارت صرفنظر میکنند.
مصداق برجسته این افراد، کسانی هستند که با وجود انتظار یکساله برای رفتن به زیارت اربعین، به جهت خلوت نشدن تجمعات خیابانی، به زیارت اربعین نمیروند تا پرچم حسین علیهالسلام به وسیله دشمنان داخلی و خارجی در کشور پایین نیاید. اینان اگر اجرشان بیشتر از زائران کربلا نباشد، کمتر نیست.
