برخی رویدادها، صرفاً در تاریخ ثبت نمیشوند؛ بلکه نگاه ما را به یک مکان، یک نهاد یا یک سرمایه ملی دگرگون میکند.
رخدادهای تیرماه ۱۴۰۵ از همین جنس بود. مصلای امام خمینی (ره) در روزهایی که میلیونها نفر از مردم کشورمان برای وداع با رهبر شهید ایران در آن حضور یافتند و همزمان میزبان مقامات عالیرتبه، هیئتهای رسمی و شخصیتهای خارجی بود، بار دیگر نشان داد که این مجموعه، تنها یک فضای شهری یا محل برگزاری برنامههای عمومی نیست؛ بلکه یکی از مهمترین نمادهای مذهبی، ملی و بینالمللی جمهوری اسلامی ایران به شمار میآید.
شاید مهمترین دستاورد این رخداد، ایجاد فرصتی برای بازاندیشی درباره مأموریت و کاربری این مجموعه باشد؛ فرصتی که فارغ از هر موضوع مقطعی یا اختلاف اجرایی، میتواند به یک گفتوگوی ملی درباره آینده مصلای تهران تبدیل شود.
مصلای امام خمینی (ره) از ابتدا با هدف میزبانی آیینهای عبادی، مناسبتهای بزرگ ملی و مذهبی و رویدادهای فرهنگی شکل گرفت. طی دهههای گذشته نیز این مجموعه میزبان نمازهای باشکوه عید فطر، نماز جمعه، نمایشگاه بینالمللی قرآن کریم، نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، مراسمهای ملی و مذهبی و دهها برنامه فرهنگی و اجتماعی بوده است.ضرورت تخصصیسازی کاربریها
در کنار این مأموریتها، طی سالهای اخیر، نمایشگاههای صنعتی، اقتصادی، بازرگانی و تجاری نیز در این مجموعه برگزار شدهاند؛ موضوعی که اگرچه در مقاطع مختلف پاسخگوی برخی نیازهای اجرایی کشور بوده، اما اکنون با توسعه زیرساختهای تخصصی نمایشگاهی، میتواند دوباره مورد ارزیابی قرار گیرد.
طرح این پرسش، به هیچ وجه به معنای مخالفت با نمایشگاههای تخصصی یا فعالیتهای اقتصادی نیست. برعکس، نمایشگاههای صنعتی، فناورانه و تجاری از ارکان توسعه اقتصاد، تولید، صادرات، نوآوری و تعاملات بینالمللی کشور هستند و برگزاری هرچه بهتر آنها ضرورتی انکارناپذیر است.
اما همانگونه که مراکز درمانی، دانشگاهی، ورزشی یا فرودگاهی برای مأموریت مشخصی طراحی میشوند، فضاهای شهری نیز زمانی بیشترین کارآمدی را دارند که متناسب با فلسفه شکلگیری و مأموریت اصلی خود مورد بهرهبرداری قرار گیرند.
امروز کشور از ظرفیتهای قابل توجهی برای برگزاری نمایشگاههای تخصصی برخوردار است. مجموعه نمایشگاه بینالمللی تهران، مرکز نمایشگاهی ایران مال، شهر آفتاب و سایر سایتهای نمایشگاهی با هدف میزبانی رویدادهای اقتصادی، صنعتی و تجاری ایجاد و توسعه یافتهاند و میتوانند این مأموریت را با کیفیت مناسب دنبال کنند.اقتصاد در جای خود، هویت در جای خود
در مقابل، مصلای امام خمینی (ره) جایگاهی دارد که به دشواری میتوان برای آن جایگزینی یافت. تجربه رخدادهای تیرماه ۱۴۰۵ نیز بار دیگر نشان داد که در زمان برگزاری آیینهای بزرگ ملی و مذهبی، این مجموعه نقشی فراتر از یک فضای فیزیکی ایفا میکند و به بخشی از حافظه جمعی و هویت نمادین کشور تبدیل میشود.
از این منظر، شاید اکنون زمان آن فرا رسیده باشد که درباره آینده این مجموعه، نه از منظر محدود کردن فعالیتهای اقتصادی، بلکه از منظر تخصصیسازی کاربریها و صیانت از سرمایههای ملی گفتوگویی تازه آغاز شود.
بازگشت پررنگتر مصلی به مأموریت فرهنگی، دینی، اندیشه ای و ملی خود، میتواند زمینه توسعه رویدادهایی همچون نمایشگاه بینالمللی قرآن کریم، نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، جشنوارههای فرهنگی و هنری، نشستهای علمی و اندیشهای، برنامههای قرآنی، رویدادهای ویژه جوانان و خانواده و سایر فعالیتهایی را فراهم کند که با هویت تاریخی این مجموعه همخوانی بیشتری دارند.
شاید مهمترین پیام تیرماه ۱۴۰۵ نیز همین باشد؛ اینکه برخی رخدادها، فرصتی برای بازنگری در سیاستها و کاربریها فراهم میکنند. بازاندیشی در مأموریت مصلای امام خمینی (ره)، نه به معنای کنار گذاشتن اقتصاد، بلکه به معنای قرار گرفتن هر فعالیت در مناسبترین جایگاه خود است؛ تصمیمی که میتواند هم به ارتقای صنعت نمایشگاهی کشور کمک کند و هم شأن، هویت و جایگاه یکی از مهمترین فضاهای ملی و مذهبی ایران را برای نسلهای آینده حفظ کند.
