گزارش سالانه شاپرک انبوهی از اعداد، رشد و تراکنش در شبکه پرداخت را ثبت کرده، اما درباره علت مهمترین تغییرات، توضیحی ندارد. درک تغییرات برخی کمیتها در این گزارش نهتنها حیاتی که گاهی نگرانکننده هستند.
گزارش سالانه شاپرک یکی از مهمترین منابع رسمی برای اطلاع از وضعیت شبکه پرداخت کشور است. این گزارش حجم زیادی از دادهها را درباره تعداد و مبلغ تراکنشها، ابزارهای پذیرش، عملکرد شرکتهای پرداخت و سهم بانکها منتشر میکند. با این حال پس از انتشار گزارش سال قبل شاپرک، هنوز نمیتوان توضیح روشنی درباره علت یا معنای برخی از اعداد مهم اقتصادی بدست آورد.
بعضی از این ابهامها مستقیما به روش محاسبه و گزارشدهی شاپرک مرتبط هستند و بعضی دیگر پرسشهایی اقتصادی و رقابتی هستند که دادههای شاپرک ایجاد میکنند، اما پاسخ آنها را باید از بانک مرکزی، شرکتهای پرداخت، نهادهای آماری یا تنظیمگر رقابت پیگیری کرد.رشد ارزش تراکنشها چقدر واقعی است؟
ارزش تراکنشهای شبکه در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۸ درصد افزایش یافته، اما تعداد تراکنشها فقط نزدیک به ۳ درصد رشد کرده است. متوسط مبلغ هر تراکنش نیز بیش از ۴۳ درصد بالا رفته است. این اختلاف بزرگ در درجه اول میتواند نتیجه تورم و افت ارزش پول باشد. وقتی قیمت کالاها و خدمات بالا میرود، حتی اگر تعداد خریدها تغییر چندانی نکند، ارزش اسمی تراکنشها افزایش پیدا میکند. بنابراین رشد ۴۸ درصدی را نمیتوان بهتنهایی نشانه افزایش مصرف، رونق اقتصادی یا توسعه واقعی شبکه پرداخت دانست.
پرسش اصلی این است که پس از حذف اثر تورم و افزایش قیمتها، ارزش حقیقی تراکنشها چه تغییری کرده است. پاسخ این پرسش لزوما فقط بر عهده شاپرک نیست زیرا محاسبه رشد حقیقی به انتخاب شاخص قیمت و ترکیب دادههای پرداخت با آمارهای اقتصادی نیاز دارد. با این حال، گزارش میتوانست دستکم تفاوت میان رشد اسمی و رشد حقیقی را صریحتر توضیح دهد.ابزار فعال دقیقا چه معنایی دارد؟
تعداد کل ابزارهای پذیرش فعال در سال ۱۴۰۴ حدود ۸ درصد کاهش یافته، درحالیکه تعداد ابزارهای تراکنشدار ۱.۴ درصد بیشتر شده است. در بخش اینترنتی، فاصله نگرانکننده است زیرا ابزارهای اینترنتی فعال بهشدت کاهش یافتهاند، اما تعداد ابزارهای اینترنتی تراکنشدار ۱۸.۹ درصد رشد کرده است.
