مادر بودن یعنی همیشه باید برای هرچیزی در زندگی آماده باشی...

به گزارش شهرآرانیوز؛ نرجس خاتون، همسر امام حسن عسکری (ع) و مادر امام زمان (عج) است، اما اطلاعات چندانی از زندگی ایشان در دست نیست و بیشتر آنچه در منابع آمده، درباره ملیت و هویت اوست که گزارش‌های این زمینه نیز اختلاف‌های بسیاری دارند.

برخی گزارش‌ها او را کنیزی پروش‌یافته در خانه حکیمه خاتون (عمه امام عسکری (ع) و برخی دیگر او را کنیزی سیاه‌پوست یا کنیزی اهل نوبه معرفی کرده‌اند. روایتی نیز وجود دارد که مادر امام زمان (عج) را ملیکه (ملیکا) نوه پادشاه روم خوانده است که به اسارت مسلمانان درآمد.

در برخی از منابع کهن شیعه، داستانی مفصل وجود دارد که مادر امام زمان (عج) را شاهزاده‌ای رومی به نام ملیکه (ملیکا) بنت یشوع، نوه دختری قیصر روم معرفی می‌کند که نسب مادرش به شمعون، یکی از حواری عیسی (ع) می‌رسد. در این داستان آمده است ملیکه که در کاخ جدش بود، حضرت مریم (ع) و حضرت فاطمه (س) را در عالم رؤیا می‌بیند و حضرت فاطمه (س) او را به اسلام دعوت می‌کند و وی را متقاعد می‌سازد تا خود را به اسارت لشکریان اسلام درآورد. ملیکه سپس در جنگ بین مسلمانان با رومیان، اسیر مسلمانان می‌شود و امام هادی (ع) فردی را مأمور می‌کند و ملیکه را از بازار برده‌فروشان می‌خرد و به عقد امام حسن عسکری (ع) درمی‌آورد. نام های مختلفی که برای مادر امام زمان (ع) ذکر شده است

برای وی نام‌هایی، چون سوسن، صَقیل یا صِیقَل، حدیثه، ملیکه و ریحانه نیز ذکر شده است. در میان این نام‌ها معروف‌ترین نام نرجس است؛ در قدیمی‌ترین گزارش و همچنین در روایت حکمیه خاتون که مشهورترین روایت درباره تولد حضرت مهدی است، نام مادر امام زمان (عج)، نرجس ذکر شده است. درباره نام‌های متفاوت مادر امام زمان (عج)، گفته شده است که به دنبال مخفی نگه داشتن ولادت امام زمان (عج)، هویت مادر وی نیز پنهان شده است.

برخی نیز احتمال داده‌اند بسیاری از این نام‌ها ناظر به القابی است که نرجس به سبب زادن امام مهدی (عج) متصف به آن شده است؛ مثلا صیقل یا صقیل (در فارسی به معنای درخشنده) وصفی است که وی به سبب وجود نور امام مهدی (عج) یا به سبب درخشندگی و نورانی‌بودن چهره، به آن متصف شده است.

در ادامه حتما بخوانید درباره بانو حُدَیث، مادر امام حسن عسکری (ع) چه می‌دانید؟

گزارش‌شده است مادر امام زمان (عج) قبل از شهادت امام عسکری (ع) درگذشت. نقل شده یکی از نزدیکان امام عسکری (ع) چنین می‌گوید:

وقتی امام عسکری (ع) را مسموم کردند ایشان آنچه را که بر سر خانواده اش بعد از شهادت خودش خواهد آمد را به حضرت نرجس خاتون فرمودند و آن بانو در جواب حضرت گفتند: من یک بار طعم اسارت را چشیده‌ام و دیگر نمی‌خواهم دچار شوم؛ و از حضرت تقاضا نمود دعا کنند تا خداوند مرگش را پیش از شهادت آن حضرت قرار دهد. امام عسکری (ع) در پاسخ ایشان فرمودند: من نمی‌خواستم که فرزندمان مهدی (عج) در این سن کم و در یک زمان هر دوی ما را از دست بدهد و از طرفی پسندیده نیست من به عنوان امام هدایت گر، مرگ کسی را از خدا بخواهم لذا از خدا می‌خواهم که ساعت رحلت شما را در اختیار خودتان قرار دهد.

آن بانوی مکرمه با توجه به این مسئله که امام زمان (عج) پس از شهادت پدرشان به امر خداوند غیبت می‌کنند و در حمایت خدا از شر دشمنان محفوظ خواهند ماند در تاریخ هفتم ربیع الاول سال ۲۶۰ هجری قمری دو رکعت نماز خوانده دعا نمود و یک روز قبل از شهادت امام عسکری (ع) از دنیا رفت.

اما نقل‌های تاریخی دیگری وجود دارد که می‌گویند وی پس از شهادت امام نیز زنده بوده است؛ برای مثال شیخ صدوق نقل می‌کند او هنگام شهادت امام عسکری (ع) بر بالین امام بود. همچنین نجّاشی می‌نویسد: مادر امام زمان پس امام عسکری (ع) نیز در قید حیات و در خانه محمد بن علی بن حمزه بود.

قبر نرجس خاتون در حرم عسکریین در سامرا و در کنار قبر امام هادی (ع) و امام حسن عسکری (ع) قرار دارد.

منبع: ایسنا

به گزارش خبرنگار جماران، به دنبال شهادت امام حسن عسکری علیه السلام در هشتم ربیع الاول سال 260 هجری قمری، امامت  امام عصر عج آغاز شد. در اینکه ایشان کجا متولد شدند و پیش از آغاز غیبت کجا زندگی می کردند در مطلب زیر توضیحاتی داده شده است؛ همچنین درباره مکان هایی که به آن حضرت منتسب هست نیز توضیحاتی آورده شده است که با هم می خوانیم: 

محل تولد و زندگی پیش از غیبت

امام مهدی(عج) از هنگام تولد تا آغاز غیبت صغری در زادگاهشان  سامرا زندگی می‌کردند. در این دوران سردابِ خانه امام عسکری(ع)، محل زندگی و عبادت ایشان بوده و بنا بر گزارش‌ هایی، بارها در زمان حیات پدرشان در این مکان دیده شده است.[1] جاسم حسین معتقد است ایشان در سال‌ های پایانی عمر پدرشان به همراه او در مراسم حج شرکت کردند و سپس در مدینه مخفی شدند.[2] این نظریه با منابع تاریخی شیعه چندان سازگار نیست.[3]

محل زندگی در دوران غیبت

برخی روایات به نامعلوم بودن محل زندگی امام زمان(عج) در دوران غیبت اشاره دارند. با این حال در روایات دیگر از مکان‌ هایی مانند ذی طوی[4] کوه رَضْویٰ،[5] و طَیْبَه (مدینه)[6] به عنوان محل زندگی امام زمان(عج) در دوران غیبت یاد شده است. برخی منابع بر اساس داستانی، جزیره خضراء را محل زندگی امام زمان(عج) در دوران غیبت کبری معرفی کرده‌ اند[7] که از سوی برخی عالمان شیعی مورد تردید جدی قرار گرفته و آثاری در نقد آن نگاشته شده است.[8]

محل ظهور، قیام، حکومت و زندگی (پس از ظهور)

درباره محل ظهور امام زمان(عج) اطلاع دقیقی در دست نیست؛ ایشان بر پایه روایتی، در منطقه ذی‌طوی ظهور می‌کنند، سپس با ۳۱۳ نفر از یارانشان به مکه می‌روند، به حجرالاسود تکیه می‌دهند و پرچم خود را به اهتزاز درمی‌آورند.[9] بر اساس این روایت و روایات دیگر[10] آغاز قیام امام زمان(ع) از مسجدالحرام است و یاران او بین رکن حجرالاسود و مقام ابراهیم با او بیعت می‌کنند.[11] در برخی روایات از تهامه (منطقه‌ای در غرب شبه جزیره عربستان) به عنوان نقطه آغاز قیام امام زمان(عج) یاد شده است.[12] به مکه که جزئی از این سرزمین است نیز تهامه گفته می‌شود.

برخی روایات، شهر کوفه را مرکز حکومت،[13] مسجد کوفه را محل قضاوت،[14] و مسجد سهله را محل زندگی[15] و تقسیم بیت المال[16] پس از قیام ذکر کرده‌اند.

مکان‌های منسوب به امام زمان(عج)

مکان‌ هایی به امام مهدی(عج) منسوب شده و گفته شده است که شیعیان در دوران غیبت کبری برای ارتباط با ایشان در این مکان‌ ها حاضر می‌شوند:

سرداب غیبت: محل عبادت امام هادی(ع)، امام عسکری(ع) و امام زمان(عج).

مسجد جمکران: در نزدیکی روستای جمکران در قم، که بنابر قول معروف به دستور امام زمان(عج) به وسیله حسن بن مثله جمکرانی ساخته شده است.

مسجد سهله: مقامی در این مسجد، منسوب به امام زمان(عج) است که در قسمت میانی مسجد و در بین مقام امام سجاد(ع) و مقام حضرت یونس قرار دارد. برخی روایات محل زندگی امام زمان(ع) را پس از ظهور، این مکان معرفی کرده‌اند.[17]

ذِی طُوَیٰ: منطقه‌ای در مکه است که در داخل حرم مکی قرار دارد و طبق برخی روایات، حضرت مهدی(ع) در آنجا زندگی می‌ کنند. در برخی روایات، محل ظهور و مرکز تجمع یاران ایشان نیز همین منطقه یاد شده است. بر اساس روایتی، پیش از آنکه امام دوازدهم قیام خودشان را از کنار کعبه آغاز کنند، در این مکان منتظر ۳۱۳ یار خود هستند.[18]

کوه رضوی: برخی روایات، محل زندگی امام زمان(عج) را در دوران غیبت، کوه رضوی ذکر می‌کند.[19] رضوی از کوه‌های تهامه در میان مکه و مدینه است.[20]

وادی السلام: مقام امام زمان(عج) در این قبرستان، گنبد و بارگاهی دارد که در سال ۱۳۱۰ق به وسیله سید محمدخان پادشاه هند ساخته شده است. ساختمان قبلی توسط سید بحرالعلوم (متوفای ۱۲۱۲ق) تجدید بنا شده بود.[21] در محراب مقام حضرت مهدی(عج)، سنگی موجود است که زیارت‌نامه‌ای بر آن حک شده است. تاریخ کنده‌کاری این سنگ، نهم شعبان ۱۲۰۰ق است.[22]

جزیره خضراء: مکانی منسوب به امام زمان(عج) که بنابر برخی روایات، فرزندان امام زمان(عج) در آنجا زندگی می‌ کنند. داستان این جزیره در برخی منابع آمده و دو دیدگاه درباره آن وجود دارد؛ برخی آن را پذیرفته و برخی دیگر افسانه دانسته‌اند و آثاری در نقد آن نگاشته‌اند.[23]

طیبه: از مکان‌هایی که بنا بر برخی روایات، محل زندگی امام زمان(عج) در دوران غیبت است. گفته شده است مراد از آن مدینه است.[24]

مقام امام زمان در کربلا، زیارتگاهی است که در نزدیکی حرم امام حسین(ع) و در کنار نهر علقمه واقع شده و منسوب به حضرت مهدی(ع) است و مردم در آن به نماز و دعا می‌پردازند.[25

1. صدوق، کمال الدین، ج۲، ۱۳۹۵ش، ص۴۰۷.

 2.حسین، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم، ۱۳۸۵ش، ص۱۲۴.

 3. سلیمیان، درسنامه مهدویت، ۱۳۸۹ش، ص۱۴۵-۱۴۶.

 4. نعمانی، الغیبه، تهران، ۱۳۹۷ق، ص۱۸۲.

5. طوسی، کتاب الغیبه، قم، ۱۴۱۱ق، ص۱۶۳.

6. طوسی، کتاب الغیبه، قم، ۱۴۱۱ق، ص۱۶۲؛ کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۴۰.

 7. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۱۵۹-۱۶۰.

 8. بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۱۱.

 9.کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۹۵؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۳۱۸؛ ابن‌مشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص۱۳۴؛ مفید، الإرشاد، قم، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۸۰.

 10.مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۱۱.

 11. کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۹۵؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۳۱۸؛ ابن‌مشهدی، المزار الکبیر، ۱۴۱۹ق، ص۱۳۴؛ مفید، الإرشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۸۰.

 12.نعمانی، الغیبه، تهران، ۱۳۹۷ق، ص۱۸۲.

 13. طوسی، کتاب الغیبه، قم، ۱۴۱۱ق، ص۱۶۳.

 14. «کوه رضوی (اماکن مهدوی)»، مهدی پدیا.

 15. شوشتری، تحفة العالم، ۱۳۶۳ش، ج۱، ص۳۱۹.

 16. آل‌محبوبه، ماضی النجف و حاضرها، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۹۶.

 17. نگاه کنید به: طبرسی نوری، نجم الثاقب، ۱۴۳۰ق، ج۳، ص۱۳-۵۲.

 18. طوسی، کتاب الغیبه، قم، ۱۴۱۱ق، ص۱۶۲.

 19. قمی، اماکن زیارتی و سیاحتی عراق، مشعر، ص۵۱.

 20. برای نمونه: عاملی، جعفر مرتضی، جزیره خضراء در ترازوی نقد، ترجمه محمد سپهری؛ کلباسی، مجتبی، بررسی افسانه جزیره خضراء؛ نظری، غلامرضا، جزیره خضراء تحریفی در تاریخ شیعه.

 21. نعمانی، الغیبه، تهران، ۱۳۹۷ق، ص۳۱۵.

 22. نعمانی، الغیبه، تهران، ۱۳۹۷ق، ص۳۱۳.

 23. صدر، تاریخ مابعد الظهور، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۲۱۲-۲۲۴.

 24. صدوق، عیون اخبار الرضا، نشر جهان، ج۱، ص۶۳.

 25. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۱۱.

کد خبر: 787436 | ۱۴۰۵/۰۵/۳۰ ۲۳:۴۸:۵۷ اعتمادآنلاین |

منشأ حیات یکی از قدیمی‌ترین پرسش‌های علم است، اما یافته‌های تازه درباره نخستین واکنش‌های شیمیایی زمین و نقش فلزات موجود در چشمه‌های آب گرم اعماق اقیانوس، اکنون فرضیه‌ای متفاوت را پیش روی دانشمندان قرار داده است.

به گزارش فرارو به نقل از پاپولر مکانیکس، چگونگی آغاز حیات روی زمین از زمانی که انسان توانست درباره منشأ وجود خود بیندیشد، ذهن دانشمندان، فیلسوفان و متفکران دینی را به خود مشغول کرده است. اگرچه تمدن‌های مختلف روایت‌های متفاوتی درباره پیدایش جهان و زندگی ارائه کرده‌اند، دانشمندان طی قرن گذشته تلاش کرده‌اند توضیحی مبتنی بر شواهد علمی برای این پرسش پیدا کنند.

یکی از نقاط عطف این تحقیقات در سال ۱۹۷۷ رقم خورد؛ زمانی که پژوهشگران مؤسسه اقیانوس‌شناسی وودز هول، چشمه‌های آب گرم هیدروترمال را در نزدیکی جزایر گالاپاگوس کشف کردند. این ساختارها در مناطق فعال کف اقیانوس و محل حرکت صفحات زمین شکل می‌گیرند.

دانشمندان در اطراف این چشمه‌ها موجودات زنده‌ای را یافتند که پیش‌تر مشاهده نشده بودند. چند سال بعد، این کشف به شکل‌گیری فرضیه‌ای انجامید که بر اساس آن، ممکن است برخی از نخستین مراحل پیدایش حیات در همین محیط‌های زیرآبی رخ داده باشد؛ محیط‌هایی سرشار از مواد شیمیایی و فلزاتی که می‌توانستند در شکل‌گیری نخستین اجزای حیات نقش داشته باشند.

اما یک مطالعه جدید اکنون دیدگاه متفاوتی را مطرح کرده است: شاید حیات روی زمین تنها یک‌بار آغاز نشده باشد.

دو مسیر متفاوت برای آغاز حیات

بر اساس این پژوهش، دو گروه اصلی از موجودات تک‌سلولی موسوم به پروکاریوت‌ها، یعنی باکتری‌ها و آرکی‌ها، ممکن است به‌طور مستقل از یکدیگر به شکل امروزی حیات دست یافته باشند. ویلیام مارتین، زیست‌شناس دانشگاه دوسلدورف و نویسنده ارشد مطالعه، می‌گوید داده‌های جدید تنها یک نتیجه‌گیری را ممکن می‌کنند: دودمان‌های باکتریایی و آرکیایی به‌طور مستقل از یکدیگر به مرحله زندگی آزاد رسیده‌اند.

نتایج این تحقیق توسط یک گروه بین‌المللی از پژوهشگران در مجله «Science Advances» منتشر شده است. درخت حیات معمولاً به دو گروه بزرگ تقسیم می‌شود. پروکاریوت‌ها موجوداتی تک‌سلولی هستند که هسته محصور در غشا و اندامک‌های داخلی پیچیده ندارند و باکتری‌ها و آرکی‌ها را شامل می‌شوند. گروه دوم، یوکاریوت‌ها، موجوداتی پیچیده‌تر هستند که می‌توانند چندسلولی باشند و انسان، حیوانات، گیاهان و بسیاری دیگر از اشکال حیات را دربرمی‌گیرند.

بر اساس دیدگاه رایج، نخستین محیط‌های هیدروترمال شرایط شیمیایی مناسبی برای شکل‌گیری مواد اولیه حیات فراهم کردند. این مواد بعدها به پروکاریوت‌ها تبدیل شدند و میلیاردها سال بعد، از طریق فرایندی به نام «هم‌زیستی درون‌یاخته‌ای»، زمینه پیدایش یوکاریوت‌ها را فراهم کردند.

فلزات؛ بازیگران فراموش‌شده آغاز حیات

پژوهشگران در مطالعه جدید، ژنوم‌ها، ساختار پروتئین‌ها و واکنش‌های شیمیایی مربوط به نخستین مراحل تکامل میکروبی را بررسی کردند. آن‌ها ۴۲۰ واکنش شیمیایی مرتبط با «سوخت‌وساز» یا متابولیسم را مورد مطالعه قرار دادند؛ واکنش‌هایی که مواد اولیه‌ای مانند اسیدهای آمینه ضروری، اجزای آران‌ای و ویتامین‌ها را ایجاد می‌کنند. این مواد می‌توانستند از گاز هیدروژن، آمونیاک و دی‌اکسیدکربن موجود در زمین اولیه شکل بگیرند.

یکی از یافته‌های مهم پژوهش این بود که فلزات طبیعی موجود در چشمه‌های هیدروترمال احتمالاً نقشی بسیار مهم‌تر از آنچه تصور می‌شد داشته‌اند. بررسی‌ها نشان داد «آخرین نیای مشترک جهانی» یا LUCA تنها توانایی استفاده از آنزیم‌های لازم برای حدود نیمی از این واکنش‌ها را داشته و در بسیاری از واکنش‌های دیگر، فلزات می‌توانسته‌اند جایگزین آنزیم‌ها شوند.

هارون توی‌سوز، شیمی‌دان معدنی مؤسسه ماکس پلانک و یکی از نویسندگان مطالعه، می‌گوید فلزات موجود در چشمه‌های هیدروترمال می‌توانند جای تعداد شگفت‌آوری از آنزیم‌ها را در فرایندهای متابولیک بگیرند.

پژوهشگران بر اساس این یافته‌ها، چهار مرحله برای شکل‌گیری حیات اولیه در نظر گرفتند: مرحله‌ای که واکنش‌ها تنها به فلزات وابسته بودند، مرحله‌ای ترکیبی از فلزات و آنزیم‌ها در LUCA و سپس دو مسیر تکاملی جداگانه که در نهایت به نیاکان باکتری‌ها و آرکی‌ها منتهی شدند.

یک منشأ برای کد ژنتیکی، دو منشأ برای حیات؟

شگفت‌انگیزترین بخش تحقیق این است که آنزیم‌هایی که برخی واکنش‌های شیمیایی حیاتی را در باکتری‌ها و آرکی‌ها تسهیل می‌کنند، الزاماً یکسان و مشترک نیستند.

به بیان ساده‌تر، ممکن است هر دو گروه به یک واکنش متابولیک مشابه نیاز داشته‌اند، اما هر کدام به‌طور مستقل راهی متفاوت برای انجام آن پیدا کرده باشند. همین موضوع می‌تواند توضیح دهد که چرا دو شاخه اصلی پروکاریوت‌ها با وجود شباهت‌های بنیادین، تفاوت‌های مهمی در سازوکارهای زیستی خود دارند.

پژوهشگران همچنین این احتمال را مطرح کرده‌اند که واکنش میان فسفیت و پالادیم، دو ماده‌ای که در اطراف چشمه‌های هیدروترمال یافت می‌شوند، در مراحل بسیار اولیه حیات نقش موتور شیمیایی را ایفا کرده و پیش از شکل‌گیری سازوکارهای پیچیده مبتنی بر ای‌تی‌پی و آنزیم‌ها، انرژی لازم برای برخی واکنش‌های حیاتی را فراهم کرده باشد.

هنوز هیچ نشانه مستقیمی از وجود حیات در جهان‌های کشف‌شده خارج از منظومه شمسی پیدا نشده است. با این حال، زمین همچنان نمونه‌ای استثنایی از تنوع و پیچیدگی حیات ارائه می‌دهد. اگر این فرضیه جدید درست باشد، حتی ممکن است داستان پیدایش زندگی روی زمین یک بار نوشته نشده باشد؛ بلکه دو مسیر مستقل، در محیطی که زمانی سرد، خشن و ظاهراً بی‌جان بود، به شکل‌گیری حیات منجر شده باشند. اخبار مرتبط کشف سیاره‌ای با احتمال زیست‌پذیری پزشکیان: دانشمندانی داریم که نیاز ما به بیگانگان را کاهش می‌دهند