بر اساس گزارش فارن پالیسی ذخایر گسترده مواد معدنی حیاتی، آسیای مرکزی را به یکی از میدانهای اصلی رقابت قدرتهای جهانی برای تنوعبخشی به زنجیرههای تأمین تبدیل کرده است. آمریکا، اتحادیه اروپا، چین، روسیه و کشورهای حوزه خلیج فارس در سالهای اخیر همکاری و سرمایهگذاری معدنی خود را در قزاقستان، ازبکستان و دیگر کشورهای منطقه افزایش دادهاند؛ درحالیکه چین همچنان جایگاه مسلطی در فرآوری بسیاری از این مواد در جهان دارد. برای کشورهای آسیای مرکزی، مسئله اصلی این است که آیا این موج سرمایهگذاری به انتقال فناوری، ایجاد ظرفیت فرآوری و توسعه صنایع پاییندستی منجر خواهد شد یا وابستگی آنها به استخراج و صادرات مواد خام را تعمیق خواهد کرد.
رقابت قدرتهای بزرگ جهان برای دسترسی به مواد معدنی حیاتی وارد مرحلهای تازه شده است و آسیای مرکزی اکنون به یکی از میدانهای اصلی این رقابت ژئوپلیتیکی تبدیل شده است.
در اواسط ماه فوریه، دولت آمریکا با ازبکستان توافقی امضا کرد تا دسترسی خود به ذخایر مواد معدنی حیاتی این کشور آسیای مرکزی را افزایش دهد. بر اساس «چارچوب سرمایهگذاری مشترک» میان شرکت مالی توسعه بینالمللی آمریکا (DFC) و پرجمعیتترین کشور آسیای مرکزی، دو طرف متعهد شدند همکاریهای خود را در سراسر زنجیره ارزش مواد معدنی حیاتی گسترش دهند. این همکاری شامل اکتشاف، استخراج و فرآوری این مواد خواهد بود.
آمریکا در دوره ترامپ تلاش کرده روابط خود را با پنج جمهوری سابق اتحاد جماهیر شوروی در آسیای مرکزی تقویت کند و نفوذ خود را در منطقهای سرشار از منابع طبیعی افزایش دهد. این منطقه سالها تحت نفوذ روسیه قرار داشت و در سالهای اخیر چین نیز تلاش کرده نقش مسلطی در آن ایفا کند.
با این حال، آمریکا تنها بازیگری نیست که برای جلب همکاری کشورهای آسیای مرکزی تلاش میکند. اگرچه نفوذ سنتی روسیه در این منطقه تا حدی کاهش یافته و چین جایگاه پررنگتری به دست آورده است، اما اتحادیه اروپا و بریتانیا نیز روابط اقتصادی و سیاسی خود را با کشورهای آسیای مرکزی توسعه دادهاند. در کنار آنها، کشورهای حوزه خلیج فارس مانند عربستان سعودی و امارات نیز مشارکتهای تجاری مهمی در بخش معدن و منابع طبیعی این منطقه ایجاد کردهاند.
کریم داهو، معاون مدیر روابط جهانی و همکاری در سازمان همکاری و توسعه اقتصادی …
