جزئیات پیش‌نویس خلع سلاح حماس

ابراهیم شهولی

آرمان امروز : عملیات «خشم حماسی» که توسط ائتلافی به رهبری ایالات متحده و با مشارکت اسرائیل آغاز شد، نه تنها یکی از گسترده‌ترین حملات نظامی علیه ایران در چهار دهه اخیر محسوب می‌شود، بلکه به‌مثابه آزمونی سرنوشت‌ساز برای دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران عمل کرده است. دکترین موسوم به «دفاع موزاییکی» که توسط سپاه پاسداران طراحی و پیاده‌سازی شده، در این رویارویی مستقیم، نقاط قوت و ظرفیت‌های ساختاری خود را به روشنی نمایان ساخت.

دکترین دفاع موزاییکی در اصل بر اساس تجربه فروپاشی ارتش متمرکز عراق در جنگ ۲۰۰۳ شکل گرفت؛ تجربه‌ای که نشان داد اتکای صرف به یک زنجیره فرماندهی متمرکز، آسیب‌پذیری‌های جدی ایجاد می‌کند.

سپاه پاسداران با الهام از این تجربه، ساختار خود را به‌گونه‌ای بازطراحی کرد که به جای یک زنجیره فرماندهی متمرکز، هر منطقه جغرافیایی و هر واحد نظامی، مانند یک «تکه موزاییک» مستقل عمل کند. این واحدها در عین اتصال به کل تصویر، برای بقا و تداوم عملیات، وابستگی حیاتی به «رأس هرم» ندارند و از استقلال عملیاتی، تسلیحات و دسترسی به نیروی مردمی بسیج برخوردارند تا در صورت حذف فرماندهی مرکزی، به طور خودگردان به مأموریت خود ادامه دهند. به این الگو، «دفاع یا حمله متقابل افقی و پراکنده» نیز گفته می‌شود؛ نوعی عملیات که فلج کردن و متوقف ساختن آن دشوار است.

در موج اول عملیات خشم حماسی، اهداف متعددی از جمله مراکز فرماندهی، تأسیسات پدافند هوایی، سایت‌های موشکی و هسته‌ای، و نیز محل استقرار رهبر انقلاب و فرماندهان ارشد سپاه مورد اصابت قرار گرفت. با این حال، فروپاشی پیش‌بینی‌شده توسط طراحان این عملیات محقق نشد. دقیقاً در این نقطه، دکترین موزاییکی به کار افتاد؛ یگان‌های استانی بدون نیاز به انتظار برای دستور از مرکز، به صورت مستقل وارد فاز پاسخگویی شدند.

واکنش نظامی ایران سه وجه مشخص داشت: نخست، استفاده از انبارهای زیرزمینی پراکنده در سراسر کشور برای شلیک انبوه موشک‌ها و پهپادهای ارزان‌قیمت که با هزینه‌های نسبتاً پایینی تولید می‌شوند. دوم، به آب انداختن ناوگانی از قایق‌های تندرو که برای جنگ نامتقارن در خلیج فارس طراحی شده‌اند. سوم، فعال‌سازی گروه‌های مقاومت در عراق، یمن و لبنان برای گشودن جبهه‌های چندگانه علیه منافع آمریکا و متحدانش. نتیجه فوری آنکه ایران نه تنها فرو نپاشید، بلکه ظرف ساعاتی حملات متقابلی را به پایگاه‌های آمریکا در بحرین، قطر، کویت و امارات و نیز اهداف اسرائیل ترتیب داد.

کاربست این دکترین در مواجهه با خشم حماسی، از یک سو نشان داد که استراتژی «نباختن» که همان هدف نهایی این الگوی دفاعی است با موفقیت عمل می‌کرد؛ از سوی دیگر، این شبکه حتی پس از حذف فرماندهان کلیدی نیز به حیات خود ادامه داد و نشان داد که فلج‌سازی از طریق حذف رأس هرم، بر اساس این دکترین امکان‌پذیر نیست. این در حالی بود که بسیاری از تحلیلگران غربی با تکیه بر الگوی جنگ‌های کلاسیک، تصور می‌کردند حذف فرماندهان می‌تواند ماشین نظامی ایران را از کار بیندازد.

عملیات خشم حماسی که سرانجام در می ۲۰۲۶ پایان یافت، بیش از هر چیز نشان داد که دکترین دفاع موزاییکی در برابر «ضربه سر بریدن» که هدف نهایی طراحان آن بود کارایی قابل قبولی داشته است. هم‌زمان، این جنگ ابعاد تازه‌ای نیز یافته و امروز به «خشم اقتصادی» یعنی محاصره دریایی و تشدید تحریم‌ها تغییر ماهیت داده است؛ موضوعی که فراتر از توانایی یک دکترین صرفاً نظامی است و ضرورت طراحی راهبردهای مکمل در عرصه اقتصادی را نمایان می‌سازد. به عبارت روشن‌تر، موزاییک توانست ایران را در برابر بمب نجات دهد، اما مدیریت ابعاد اقتصادی این رویارویی هم‌اکنون در بوته آزمایش قرار دارد و کارایی آن در گرو عملکرد آینده جمهوری اسلامی در حوزه‌های اقتصادی و دیپلماتیک خواهد بود.

ستاره صبح- مصطفی فروغی: کارشناسان پیش از این هشدار دادند که جنگ حماس و حزب‌الله با اسرائیل در انتها به ایران خواهد رسید، اما هشدارها شنیده نشد و جدی هم گرفته نشد. در عمل پیش‌بینی‌ها از جمله پیش بینی مدیر مسئول ستاره صبح درست از آب درآمد و کشور سه جنگ 12 روزه و جنگ 40 روزه و جنگ 13 روزه را در سال گذشته و سال جاری پشت تجربه کرد. هر چند جنگ فعلا متوقف شده، اما سایه آن همچنان بر سر کشور سنگینی می‌کند و محاصره دریایی می‌تواند اقتصاد، تجارت و زندگی را تحت تأثیر قرار دهد.

رفتار دانشجویان، انعکاس رفتار ماست

مسعود پزشکیان صبح روز جمعه در سی‌ویک مین مجمع عمومی انجمن اسلامی جامعه پزشکی ایران، اظهار کرد: اگر ناراحتی یا گلایه‌ای در جامعه وجود دارد، به این معناست که ما آن‌گونه که لازم بوده، عمل‌نکرده‌ایم. اینکه دانشجویان ما به‌گونه‌ای رفتار می‌کنند که موردپسند نیست، قطعاً انعکاس رفتار ماست.

توافق ارزشمند

وی افزود: آنچه در جریان مذاکرات به دست آمد، دستاوردی بزرگ بود که با وحدت و همدلی در شورای عالی امنیت ملی به تصویب رسید و همه‌کسانی که در این شورا هستند، با قاطعیت از آن دفاع کردند. عده‌ای هم خارج از گودنشسته‌اند؛ چون نمی‌دانند دولت، مجلس و فرماندهان در چه شرایطی هستند، بی‌محابا اظهارنظر و تحلیل می‌کنند، هیچ رنج و سختی هم به آن‌ها نرسیده و بعد هم دم از گرانی می‌زنند. رئیس‌جمهور توافق اخیر را عزتمندانه و ارزشمند دانست و گفت: حتی یک‌بند در این توافق پیدا نمی‌کنند که حاکی از وادادگی باشد؛ همه تعهدات مربوط به‌طرف مقابل است.

ضرورت پایان جنگ

پزشکیان بابیان اینکه جنگ باید در یک مقطع به پایان برسد، گفت: بهتر است امروز که در قدرت و عزت هستیم و تمام دنیا به پیروزی ما اذعان دارند و تأکید می‌کنند که آمریکا برخلاف تمام مقررات، به مدارس، بیمارستان‌ها و زیرساخت‌های ما حمله کرده و در دنیا منفور است، جنگ را پایان دهیم.

هزینه بنزین، 130 هزار تومان

رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به تحلیل‌ها و موضع‌گیری‌های غیرمنصفانه از میز خطابه‌های مختلف درباره مسئله بنزین گفت: جدا از بحث محدودیت‌های مالی و محاصره دریایی دشمن که کار صادرات و واردات ما را با مشکل مواجه کرده است، چه کسی گفته دولت باید بنزین 130 هزارتومانی بخرد و بعد آن را 1500 تومان بفروشد و در ادامه برای افزایش اعتبار کالابرگ، رفع تعهدات مالی گندم‌کاران، بیمه‌ها، معیشت کارگران، بازنشستگان و کارمندان با محدودیت مواجه شویم؟

از شعار تا عمل

پزشکیان با اشاره به مشکلات تورم و مسائل ناشی از جنگ اظهار کرد: انتقاد از مشکلات تورم و مسائل ناشی از جنگ با شعارهای برخی همخوانی ندارد. وقتی شعار می‌دهیم، باید سختی آن را هم بپذیریم. برای من قابل‌قبول نیست که در این کشور مسئول باشم اما عده‌ای در هزینه معیشت، سلامت و درمان خود مشکل داشته باشند. من به‌عنوان مسئول باید پاسخ‌گوی نیازهای مردم باشم.

حامیان خارجی جنگ، ایرانی نیستند!

رئیس‌جمهور، گفت: کسانی که در آن‌سوی مرزها نشسته‌اند و دشمن را به تهاجم به ایران دعوت می‌کنند که انسان از شنیدن آن شرم می‌کند. آن‌ها ایرانی نیستند، اما کسانی که با تمام وجود چند ماه در خیابان‌ها ماندند و نقشه دشمنان را خنثی کردند، شایسته قدردانی هستند. همچنین کسانی که نیامدند اما با دشمن هم همکاری نکردند، شایسته قدردانی هستند.

روایت قالیباف از گرسنگی و بقای نظام

رئیس مجلس با تأکید بر اهمیت قدرت اقتصادی در کنار توان نظامی گفت: ما هرچقدر قدرت نظامی داشته باشیم، ولی اگر مردم گرسنه باشند و گردش مالی و رشد اقتصادی نداشته باشیم، دوام نمی‌آوریم. دیپلماسی زمانی مؤثر است که کشور از آمادگی لازم برای دفاع برخوردار باشد. محمدباقر قالیباف در نشست فعالان اقتصادی ایران و عراق در بغداد گفت: «ایران و عراق باید برای حل مشکلات فعالان اقتصادی، نقشه راهی دقیق و کاربردی در حوزه تجارت و اقتصاد تدوین کنند.» او با تأکید بر ارتباط میان امنیت و اقتصاد گفت: «امنیت و اقتصاد دو بال یکدیگر هستند» و افزود که سرمایه‌گذاری بدون امنیت شکل نمی‌گیرد و امنیت نیز بدون پشتوانه اقتصادی پایدار نخواهد ماند. قالیباف درباره رویکرد ایران در برابر تهدیدهای خارجی نیز گفت: «ما نه جنگ‌طلب بوده‌ایم و نه به دنبال جنگ هستیم، اما اجازه نمی‌دهیم عزت و شرف کشور نادیده گرفته شود.» او تأکید کرد دیپلماسی زمانی مؤثر است که کشور از آمادگی لازم برای دفاع برخوردار باشد.