قیمت بـرق باید واقعی شود اما نه بدون حمایت از مردم

اعتماد

رحمت‌الله دریجانی در یادداشتی در روزنامه اعتماد نوشت: سال‌ها تصور می‌کردیم مهم‌ترین دارایی انرژی ایران، چاه‌های نفت و میدان‌های گاز است. هنوز هم هر گاه از قدرت انرژی کشور سخن گفته می‌شود، حجم ذخایر زیرزمینی، ظرفیت صادرات یا موقعیت ایران در بازار جهانی نفت و گاز در مرکز بحث قرار می‌گیرد. اما جهان بی‌سروصدا وارد دوره‌ای شده که در آن، قدرت کشورها فقط با مقدار انرژی نهفته در زیر خاک سنجیده نمی‌شود؛ معیار مهم‌تر، توان تبدیل مطمئن و پیوسته آن انرژی به برق است. این تغییر شاید در نگاه نخست فنی به نظر برسد، اما پیامد آن کاملا سیاسی و اقتصادی است. کارخانه، بیمارستان، شبکه حمل‌ونقل، بانک، دانشگاه، سامانه ارتباطی و حتی امنیت شهری بدون برق پایدار از کار می‌افتد. اکنون باید مرکز داده، پردازش ابری، رباتیک و هوش مصنوعی را نیز به این فهرست اضافه کرد. جهان به سرعت در حال ورود به «عصر برق» است؛ عصری که در آن، برق نه یکی از نهاده‌های توسعه، بلکه زیرساخت مشترک تقریبا تمام اشکال قدرت خواهد بود. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی کرده است مصرف برق مراکز داده در جهان تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۹۴۵ تراوات‌ساعت برسد؛ یعنی بیش از دو برابر میزان سال ۲۰۲۴. رشد مصرف برق این مراکز نیز چند برابر سریع‌تر از رشد سایر بخش‌ها خواهد بود. بخش مهمی از این جهش به گسترش هوش مصنوعی مربوط است؛ فناوری‌ای که برای آموزش و اجرای مدل‌های بزرگ، به تراشه‌های پیشرفته، سامانه‌های خنک‌کننده و برق شبانه‌روزی نیاز دارد.

مسابقه‌ای که پیش از الگوریتم‌ها آغاز می‌شود

بحث درباره هوش مصنوعی معمولا از دانشگاه، نیروی انسانی، داده، تراشه و سرمایه‌گذاری آغاز می‌شود. همه این عوامل ضروری‌اند، اما پیش از آنها مساله ساده‌تری قرار دارد: آیا شبکه برق می‌تواند بار سنگین و متمرکز مراکز داده را تحمل کند؟ کشورهایی که امروز برای جذب شرکت‌های هوش مصنوعی رقابت می‌کنند، فقط بسته‌های حمایتی یا زمین ارزان پیشنهاد نمی‌دهند. آنها نیروگاه، پست برق، خطوط انتقال، باتری‌های ذخیره‌ساز و حتی منابع اختصاصی انرژی برای مراکز داده طراحی می‌کنند. در برخی مناطق پیشرفته نیز رشد سریع این مراکز به افزایش قیمت برق و فشار بر شبکه منجر شده است. این تجربه نشان می‌دهد حتی اقتصادهایی که از شبکه‌های نیرومند برخوردارند، نمی‌توانند زیرساخت …