پس از گزارش رئیس سازمان بازرسی کل شکور درخصوص مشکلات تراستی ها و عدم بازگشت ارز، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، با اشاره به شرایط تحریمی کشور، استفاده از تراستیها و مشکلات ایجادشده در این مسیر را نتیجه محدودیتهای ناشی از تحریمها دانسته است. اما سؤال اصلی مردم این است؛ آیا واقعاً تحریمها به تنهایی عامل شکلگیری این بدهیهای سنگین بوده یا ضعف نظارت، خلأهای مدیریتی و کوتاهی برخی دستگاهها هم در این پرونده نقش داشته است؟
تحریمها بدون تردید مسیر فروش نفت، انتقال پول و تجارت خارجی را دشوار کردهاند، اما آیا میتوان همه مشکلات را به همین عامل محدود کرد؟ وقتی پای نفت وسط است؛ ماجرا فقط یک بدهی ارزی نیست
وقتی صحبت از منابع ارزی حاصل از صادرات نفت و فرآوردههای نفتی است، پای یکی از حساسترین و استراتژیکترین بخشهای اقتصاد کشور در میان است.
صنعت نفت نهتنها تأمینکننده اصلی درآمدهای ارزی کشور است، بلکه عملکرد آن مستقیماً با بودجه دولت، بازار ارز و اقتصاد مردم ارتباط دارد. به همین دلیل، هرگونه ضعف در مدیریت، نظارت یا بازگشت منابع حاصل از صادرات نفت، نمیتواند یک مسئله عادی تلقی شود.
در چنین شرایطی، سؤال اصلی این است که آیا ساختار مدیریتی صنعت نفت توانسته متناسب با پیچیدگیهای دوران تحریم عمل کند؟ وزارت نفت در صدر ابهامات؛ ۲۸.۸ میلیارد یورو نیازمند شفافسازی
در میان این پروندهها، نام مجموعههای مرتبط با صنعت نفت توجه بیشتری را به خود جلب کرده است.
البته بررسیهای بعدی نشان داد بخشی از این ارقام به دلیل مشکلات ثبت اطلاعات و ناهماهنگی میان سامانههای گمرکی و بانکی بوده و بخشی از تعهدات مربوط به شرکت ملی نفت بوده که در فرآیند ثبت اطلاعات، تحت عناوین دیگری درج شده است.
اما همین موضوع یک پرسش جدی ایجاد میکند؛ چگونه ممکن است در یکی از مهمترین بخشهای اقتصادی کشور، اختلاف میان اطلاعات مالی، گمرکی و ارزی برای مدت طولانی باقی بماند؟ تغییرات مدیریتی در نفت؛ آیا انتظار دیگری میتوان داشت؟
یکی از پرسشهای مهم منتقدان این است که آیا بیثباتی مدیریتی در صنعت نفت بر کیفیت نظارت و تصمیمگیریها تأثیر گذاشته است؟
در شرایطی که طی دو سال گذشته، در بخشهای مهم و استراتژیک صنعت نفت تغییرات مدیریتی متعددی رخ داده، این سؤال مطرح میشود که آیا انتظار ایجاد خلأ در فرآیندهای نظارتی، اجرایی و پیگیری پروندههای مالی، دور از انتظار است؟
صنعت نفت برای مدیریت منابع عظیم مالی و ارزی، نیازمند ثبات مدیریتی، تجربه انباشته و زنجیره تصمیمگیری مشخص است. تغییرات مکرر در چنین حوزهای میتواند بر هماهنگی میان بخشهای مختلف و سرعت واکنش به مشکلات اثرگذار باشد. چرا وزارت نفت پشت سر دولت پنهان میشود؟
افکار عمومی انتظار دارد وزارت نفت درباره عملکرد خود توضیح مستقیم و شفاف ارائه کند.
این پرسش مطرح است که چرا به جای پاسخگویی درباره فرآیندهای نظارتی، قراردادها، بازگشت ارز و عملکرد شرکتهای مرتبط، همه مسائل به شرایط تحریمی ارجاع داده میشود؟
تحریمها واقعیت دارند، اما مسئولیت مدیریتی در شرایط تحریم اتفاقاً بیشتر میشود، نه کمتر. تراستیها؛ ضرورت تحریم یا ضعف نظارت؟
استفاده از تراستیها و واسطههای مالی در شرایط تحریم ممکن است یک راهکار اجباری برای ادامه تجارت خارجی باشد، اما این مسیر باید با نظارت دقیق، تضامین کافی و کنترلهای چندلایه همراه باشد.
اگر تحریمها باعث استفاده از این روشها شدهاند، سؤال اینجاست:
چه کسی مسئول نظارت بر عملکرد تراستیها بوده است؟
چرا تضامین لازم برای بازگشت منابع ارزی گرفته نشد؟
چرا پیگیری این منابع به مرحلهای رسید که امروز به یک پرونده بزرگ اقتصادی تبدیل شده است؟
آیا همه چیز را میتوان به تحریم نسبت داد؟
پیام دولت مبنی بر اینکه مشکلات تراستیها نتیجه تحریم بوده، بخشی از واقعیت را بیان میکند، اما منتقدان معتقدند این پاسخ نمیتواند همه ابعاد ماجرا را توضیح دهد.
این نگرانی وجود دارد که در سایه تحریم، برخی ضعفهای مدیریتی و نظارتی نادیده گرفته شود.
آیا نسبت دادن همه مشکلات به تحریمها، نوعی سفیدنمایی عملکرد دستگاههای مسئول نیست؟ شفافیت؛ حلقه گمشده مدیریت منابع ارزی
پرونده ۹۴ میلیارد یورویی تعهدات ارزی و ابهامات پیرامون تراستیهای نفتی، اکنون به آزمونی جدی برای دولت، وزارت نفت، بانک مرکزی و سایر دستگاههای مسئول تبدیل شده است.
مردم فقط بازگشت منابع را مطالبه نمیکنند؛ آنها میخواهند بدانند چه کسانی مسئول بودند، چه ضعفهایی وجود داشت و چرا در یکی از حساسترین حوزههای اقتصادی کشور، فاصله میان اطلاعات ثبتشده، نظارت اجرایی و واقعیت مالی تا این حد افزایش پیدا کرده است.
تحریم میتواند مسیر اقتصاد را سخت کند، اما نمیتواند جایگزین پاسخگویی، شفافیت و مسئولیتپذیری مدیران شود.
