حجتالاسلام والمسلمین هادی سروش- استاد فقه و فلسفه حوزه علمیه قم- در گفتوگو با ایسنا، به تبیین ابعاد ناشناختهتری از زندگی علمی، سیاسی و اجتماعی امام جعفر صادق(ع) پرداخت و با استناد به منابع معتبر روایی، تصویری روشن از چگونگی تداوم این مکتب عظیم در دل تاریکترین دوران خفقان ارائه داد.
این استاد فلسفه و فقه، ابتدا با اشاره به شرایط سیاسی ابتدای حکومت عباسیان گفت: امام صادق(ع) در سالهای نخستین روی کار آمدن بنیعباس، از فضای نسبتاً باز و فقدان اقتدار کامل حکومت نوپا بهره گرفتند و در همین فرصت کوتاه اما طلایی، پایههای مدرسهای فکری را ریختند که استاد شهید مطهری از آن با تعبیر "زمانساز" یاد میکند؛ اندیشهای که نه در قالب زمان خود محصور ماند و نه در مرزهای جغرافیایی، بلکه تا امروز امتداد یافته و مسلمانان بسیاری از آن تغذیه کردهاند.
وی در ادامه با تشریح دوران انتقالی، افزود: به تدریج که دستگاه خلافت عباسی قدرت گرفت، دوران تقیه جدی آغاز شد. اما نکته شگفت این است که امام(ع) هرگز مدرسه خود را نبستند، بلکه رویکرد خود را از عرصه آشکار به شبکههای مخفیانه و ارتباطات خصوصی تغییر دادند. در آن روزها، افراد با پوششها و بهانههای گوناگون به خانه ایشان رفت وآمد میکردند و احادیث را اخذ و میان شیعیان منتشر میکردند.
روایتی از شدت تقیه؛ افطار روزه برای حفظ حجت خدا
حجتالاسلام سروش با استناد به روایتی از مرحوم کلینی در کتاب کافی، ابعاد هولناک فشار سیاسی بر امام(ع) را چنین ترسیم کرد: یکی از اصحاب امام نقل میکند که حضرت در جمع خصوصی به من فرمودند: "مرا نزد حاکم عباسی احضار کردند و از من پرسیدند که آیا امروز روز عید فطر است یا آخر ماه رمضان؟ من در پاسخ گفتم هر آنچه شما بگویید. سپس سفره غذا آوردند و من در حالی غذا خوردم که میدانستم آن روز، روز عید فطر نیست و روزه بر من واجب است، اما افطار آن روز را به قضای بعدی انداختم، زیرا خوردن آن غذا برایم از این بهتر بود که گردنم زده شود و مردم در مواجهه با قتل من، حجت خدا را از دست بدهند. "
این استاد فقه و فلسفه حوزه علمیه قم تأکید کرد: که این روایت، به خوبی نشان دهنده اوج خفقان و نیز هوشمندی امام در حفظ اصل جریان هدایتگر شیعه است.
اعتراف ابوحنیفه و مالک به برتری مکتب جعفری …
