به گزارش ایسنا، جنگها علاوه بر تخریب زیرساختها و تحمیل خسارتهای انسانی، ساختارهای اجتماعی را نیز تحت فشار قرار میدهند. قطع یا اختلال خدمات، جابهجایی جمعیت، افزایش قیمت کالاها، ناامنی، انتشار اخبار متناقض و تجربه مرگ و تخریب میتواند روابط اجتماعی و احساس امنیت افراد را دچار تغییر کند. از این منظر، نتیجه یک جنگ فقط به قدرت نظامی طرفین وابسته نیست؛ ظرفیت جوامع برای تحمل فشار و سازماندهی مجدد زندگی روزمره نیز اهمیت فراوانی دارد.
در جنگ اخیر ایران و آمریکا، فشار نظامی با فشارهای اقتصادی و روانی همراه شد. بنابراین پرسش اصلی این است که تابآوری اجتماعی چه نقشی در توان جامعه ایران برای مواجهه با جنگ اخیر داشته است و چه عواملی آن را تقویت یا تضعیف کردهاند؟
۱. مفهوم تابآوری اجتماعی
تابآوری اجتماعی را میتوان ظرفیت یک جامعه برای مقاومت در برابر شوک، سازگاری با شرایط جدید و بازسازی پس از بحران تعریف کرد. این مفهوم با «تحمل» تفاوت دارد. جامعهای که صرفاً رنج را تحمل میکند، الزاماً جامعهای تابآور نیست. تابآوری زمانی شکل میگیرد که افراد و نهادها بتوانند در شرایط دشوار، منابع خود را سازماندهی کنند، از یکدیگر حمایت کنند و راههای جدیدی برای ادامه زندگی پیدا کنند.
تابآوری اجتماعی معمولاً بر چند عنصر استوار است:
سرمایه اجتماعی و اعتماد
شبکههای خانوادگی و محلی
همبستگی و حمایت متقابل
دسترسی به منابع اقتصادی
توانایی مدیریت اطلاعات و شایعات
سلامت روان و احساس امید
ظرفیت نهادهای عمومی و مدنی
تجربه تاریخی جامعه در مواجهه با بحران
از این منظر، جامعهای که دارای شبکههای اجتماعی قوی، اعتماد متقابل و نهادهای کارآمد باشد، معمولاً ظرفیت بیشتری برای عبور از بحران دارد.
۲. سرمایه اجتماعی و انسجام در شرایط جنگ
یکی از مهمترین ابعاد تابآوری اجتماعی، سرمایه اجتماعی است. در شرایط جنگ، خانواده، دوستان، همسایگان، گروههای محلی و شبکههای اجتماعی میتوانند نقش یک نظام حمایتی غیررسمی را ایفا کنند.
در شرایطی که دسترسی به برخی خدمات مختل میشود، افراد ممکن است از طریق همین شبکهها برای تأمین غذا، دارو، محل اقامت، حملونقل یا حمایت روانی به یکدیگر …
