جهان سرشار از نعمتهایی است که انسان، با وجود پیشرفت شگرف دانش و فناوری، هنوز نتوانسته نمونهای کامل و همتراز از آنها بیافریند. طبیعت در بسیاری از پدیدههای خود مجموعهای پیچیده از سازوکارها را در کنار یکدیگر قرار داده است؛ سازوکارهایی که شناخت بخشی از آنها ممکن شده، اما بازآفرینی کاملشان همچنان یکی از چالشهای علم است. انسان توانسته بسیاری از مواد طبیعی را شناسایی، تجزیه و حتی برخی اجزای آنها را بهصورت مصنوعی تولید کند، اما میان ساخت یک ماده با تقلید از بخشی از ویژگیهای آن و بازآفرینی تمام پیچیدگیهای یک سامانه زیستی، فاصلهای قابل توجه وجود دارد.
شیر مادر یکی از برجستهترین نمونههای این پیچیدگی زیستی است؛ مادهای که در نگاه نخست شاید تنها یک منبع تغذیه برای نوزاد به نظر برسد، اما در حقیقت سامانهای زنده و پویا از ترکیبات تغذیهای، زیستی و ایمنی است که متناسب با مرحله رشد و نیازهای نوزاد تغییر میکند. پروتئینها، چربیها، کربوهیدراتها، ویتامینها، مواد معدنی، هورمونها، عوامل رشد، سلولهای ایمنی، آنتیبادیها و ترکیبات زیستفعال، تنها بخشی از اجزای این ماده پیچیده هستند.
اهمیت شیر مادر اما تنها به تأمین انرژی و مواد مورد نیاز برای رشد نوزاد محدود نمیشود. بخشی از ترکیبات آن بهطور مستقیم در شکلگیری و تقویت دفاع ایمنی بدن نقش دارند و آنتیبادیها و سایر عوامل محافظتی موجود در آن، به ایجاد سدی دفاعی در برابر عوامل بیماریزا کمک میکنند. به همین دلیل، شیر مادر را میتوان یکی از نخستین منابع طبیعی حمایتکننده از سیستم ایمنی نوزاد دانست.
با وجود دههها پژوهش و پیشرفت در علوم تغذیه، پزشکی، زیستفناوری و صنایع غذایی، دانشمندان هنوز نتوانستهاند محصولی تولید کنند که تمام ویژگیها و عملکردهای شیر مادر را بهطور کامل بازسازی کند. آنچه تاکنون ساخته شده، میتواند بخشی از نیازهای تغذیهای نوزاد را تأمین کند، اما پیچیدگی و پویایی شیر مادر همچنان مرزهای دانش بشر را به چالش میکشد؛ مادهای که هر قطره آن، آمیزهای از تغذیه، رشد و دفاع زیستی را در خود جای داده است.
ترکیبات و عوامل تشکیلدهنده شیر مادر
علیرضا عندلیب، استاد گروه ایمنولوژی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در گفتوگو با ایسنا اظهار …
