عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: در دوره یازده امام پیشین(ع)، مردم امکان مراجعه مستقیم به امام و دریافت پاسخ مسائل دینی را داشتند، اما امامت حضرت مهدی(عج) از ابتدا با غیبت آغاز شد. این مسئله ضعف تلقی نمیشود، بلکه با توجه به شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوران، غیبت راهی برای حفظ جان امام و استمرار خط هدایت الهی بود.
وی درباره علت آغاز امامت حضرت مهدی(عج) در کودکی گفت: فشار و رصد شدید حکومت عباسی از عوامل اصلی این شرایط بود. امام حسن عسکری(ع) در سامرا تحت نظارت شدید قرار داشتند و حکومت درصدد قطع نسل امامت بود؛ به همین دلیل تولد حضرت مهدی(عج) جز برای شمار محدودی از یاران مورد اعتماد مخفی نگه داشته شد.
طباطبایی افزود: پس از شهادت امام حسن عسکری(ع)، تهدیدها افزایش یافت و در چنین شرایطی غیبت و اختفا برای حفظ جان امام و استمرار امامت ضرورت پیدا کرد. از سوی دیگر، بر اساس باور شیعه، زمین هیچگاه از حجت خدا خالی نمیماند و امامت حضرت مهدی(عج) پیش از تولد نیز در روایات پیامبر(ص) و ائمه(ع) مطرح شده بود.
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد تأکید کرد: اگرچه پذیرش امامت یک کودک برای جامعه آسان نبود، اما نصوص و روایات متعدد درباره امامت حضرت مهدی(عج)، زمینه اعتقادی لازم را برای پذیرش این موضوع فراهم کرده بود.
غیبت صغری؛ دورهای برای آمادهسازی جامعه شیعه
وی غیبت صغری را که حدود ۶۹ سال به طول انجامید، دورهای انتقالی برای آمادهسازی جامعه شیعه دانست و گفت: اگر ارتباط با امام پس از شهادت امام حسن عسکری(ع) به صورت ناگهانی قطع میشد، احتمال بروز شوک اعتقادی، انحراف، تردید درباره وجود امام و شکلگیری مدعیان دروغین افزایش مییافت.
طباطبایی افزود: در این دوره، شیعیان به تدریج آموختند بدون حضور فیزیکی امام و از طریق نایبان مشخص، ارتباط خود را با امام حفظ کنند. نواب خاص از طریق توقیعات به پرسشهای دینی پاسخ میدادند، اختلافات را حل میکردند و جایگاه امام را برای جامعه تبیین میکردند.
نواب اربعه؛ ستون فقرات تشکیلات شیعه
مدیرگروه دانشکده الهیات درباره نقش نواب اربعه گفت: عثمان بن سعید، محمد بن عثمان، حسین بن روح نوبختی و علی بن محمد سمری، ستون فقرات سازمانی تشیع در دوران غیبت صغری بودند. آنان علاوه بر تثبیت امامت حضرت مهدی(عج) از طریق پاسخهای علمی، نامهها و توقیعات، شبکه وکالت را نیز مدیریت میکردند. این شبکه در شهرهای مختلف فعال بود و وکلای محلی امور دینی و مالی شیعیان را سامان میدادند و وجوهات شرعی را جمعآوری میکردند.
وی هدایت فکری، پاسخ به پرسشهای فقهی و کلامی و مبارزه با غلات و مدعیان دروغین را از دیگر وظایف نواب اربعه برشمرد و گفت: این اقدامات به حفظ استقلال مالی، انسجام تشکیلاتی و هویت اعتقادی جامعه شیعه کمک کرد.
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به نقش امام حسن عسکری(ع) در آمادهسازی جامعه شیعه گفت: امام عسکری(ع) با مدیریت اطلاعات و شبکهسازی نخبگانی، زمینه پذیرش امامت فرزند خود را فراهم کردند. ایشان حضرت مهدی(عج) را به شمار محدودی از اصحاب مورد اعتماد، ازجمله احمد بن اسحاق قمی و عثمان بن سعید، معرفی کردند و مسیر ارتباط جامعه با امام پس از شهادت خود را نیز مشخص ساختند.
طباطبایی سازماندهی شبکه وکالت را اقدام مهم دیگر امام حسن عسکری(ع) دانست و افزود: عثمان بن سعید که از وکلای مورد اعتماد امام بود، در رأس این شبکه قرار گرفت و همین ساختار در مدیریت شرایط پس از شهادت امام عسکری(ع) و آغاز غیبت صغری نقش مهمی داشت.
وی ادامه داد: امام حسن عسکری(ع) همچنین با تبیین مسئله غیبت و اشاره به غیبت برخی پیامبران گذشته، ذهنیت شیعیان را برای پذیرش امامی که دسترسی ظاهری به او وجود ندارد آماده کردند و با تأکید بر جایگاه عالمان و راویان حدیث، زمینه شکلگیری مرجعیت دینی در دوران غیبت را فراهم ساختند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد درباره وظیفه شیعیان در دوران غیبت گفت: ارتباط با امام زمان(عج) به معنای انتظار ارتباط ظاهری و فیزیکی نیست، بلکه مسیری معرفتی و معنوی است که از طریق شناخت امام، پیروی از مسیر صحیح دینی و ارتباط قلبی با حضرت دنبال میشود.
طباطبایی افزود: شیعیان در مسائل دینی باید به فقهای جامعالشرایط و عالمان دین مراجعه کنند و با تمسک به قرآن و عترت، مسیر دینی خود را ادامه دهند. دعاهایی مانند دعای عهد، ندبه و فرج و زیارت آلیاسین نیز میتوانند ارتباط روحی با امام را تقویت کنند؛ البته ارتباط معنوی تنها به دعا محدود نیست و تزکیه نفس، تقوا و اصلاح رفتار نیز ضروری است.
انتظار واقعی، انتظار فعال است
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد مهمترین وظیفه منتظران را «انتظار پویا و فعال» دانست و اظهار کرد: انتظار واقعی به معنای آمادهسازی خود و جامعه برای ظهور است و نباید به سکون، انزوا و دعا بدون عمل تقلیل یابد.
وی با اشاره به آموزههای مهدوی و دیدگاه شهید مطهری درباره انتظار گفت: انتظار در نگاه صحیح به معنای «آمادهباش» است. فرد منتظر باید برای خودسازی اخلاقی، افزایش معرفت دینی، اصلاح جامعه و گسترش عدالت تلاش کند و این حرکت باید از خانواده و محیط زندگی آغاز شود و در عرصه اجتماعی ادامه پیدا کند.
طباطبایی افزود: انتظار منفعلانه یعنی دست روی دست گذاشتن و بیتفاوتی نسبت به جامعه، در حالی که منتظر واقعی در برابر مشکلات اجتماعی مسئول است و برای تحقق ارزشهای اخلاقی و عدالت تلاش میکند.
عضو هیئت علمی دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه سیره امامت حضرت مهدی(عج) را میتوان الگویی از حکمت الهی در مدیریت یک بحران بزرگ، حفظ دین و تربیت تدریجی جامعه دانست، افزود: غیبت صغری، فعالیت نواب اربعه، شبکه وکالت، توقیعات و آمادهسازیهای امام حسن عسکری(ع)، جامعه شیعه را به تدریج برای دوران غیبت کبری آماده کرد.
وی تصریح کرد: امروز نیز پیوند معرفتی با امام زمان(عج) باید در کنار دعا، با خودسازی، جامعهسازی، مسئولیتپذیری اجتماعی، تقوا و تلاش برای تحقق عدالت همراه باشد. منتظر واقعی کسی است که در کنار امید به فرج، برای اصلاح خود و جامعه و فراهم کردن زمینههای تحقق ارزشهای الهی تلاش کند.
انتهای پیام
