برای فهم تحولات امروز منطقه، نمیتوان تنها به رویدادهای روز و حملات نظامی اخیر نگاه کرد. بخشی از آنچه امروز در برابر ایران جریان دارد، ریشه در تجربه چند دهه سیاست آمریکا در خاورمیانه دارد؛ از تحریم و مهار عراق پس از جنگ خلیج فارس تا حمله سال ۲۰۰۳ و سقوط صدام حسین.
با این حال، مقایسه ایران و عراق تنها زمانی میتواند راهگشا باشد که تفاوتهای عمیق دو کشور نیز در نظر گرفته شود. ایران از نظر جغرافیا، جمعیت، ظرفیت اقتصادی، موقعیت منطقهای و ساختار اجتماعی با عراقِ دوران صدام تفاوتهای اساسی دارد و نمیتوان انتظار داشت همان نسخه دقیقاً به همان نتیجه منجر شود.
در این میان، شاید مهمترین متغیر نه صرفاً توان نظامی یا اقتصادی کشور، بلکه رابطه میان حکومت و جامعه باشد. تحریم و فشار خارجی زمانی میتواند آثار سیاسی عمیقتری ایجاد کند که شکاف میان دولت و جامعه افزایش یافته باشد. از همین منظر، مقابله با فشار خارجی فقط یک مسئله نظامی و سیاست خارجی نیست؛ بلکه به کیفیت حکمرانی، مبارزه با فساد، کاهش نارضایتی، روشن شدن مراکز تصمیمگیری و توانایی حکومت برای شنیدن مطالبات جامعه نیز ارتباط پیدا میکند. …
