حمیدرضا محمودی قوژدی، در گفت و گو با ایسنا با استناد به تحلیلهای هیدرومکانیک و مدیریت سرزمینی حوضه آبریز قنات قصبه بر پایه دکترین ابوبکر کرجی، پدر مهندسی آب ایران، اظهار کرد: پژوهشهای تطبیقی و بررسیهای دقیق نشان میدهد که این میراث جهانی در معرض یک فروپاشی سیستماتیک قرار دارد.
وی خاطرنشان کرد: ما امروز با تهدیدات نوین آکادمیکی روبرو هستیم که زنجیره حیات این شاهکار مهندسی را گسسته است و اگر اقدامات صیانتی به صورت فوری و با رویکردی علمی صورت نگیرد، خسارات وارده به این اثر ملی و جهانی جبرانناپذیر خواهد بود.
بازخوانی دکترین کرجی در مواجهه با بحرانهای مدرن
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان گناباد، در تشریح مبانی این تحلیل، به اهمیت رساله انباط المیاه الخفیه اثر ابوبکر کرجی اشاره کرد و افزود: محمد بن حسن حاسب کرجی، ریاضیدان و مهندس برجسته ایرانی در قرن پنجم هجری، نویسنده نخستین رساله مهندسی هیدرولوژی جهان بود. او نخستین کسی بود که کروی بودن زمین را در تراز یابی آب لحاظ کرد و قوانین علمی حریم قنوات را تدوین نمود.
وی بیان کرد: رساله او در واقع یک منشور قانونی است که در آن فصلی مجزا به آسیبشناسی و علل نابودی قنوات اختصاص یافته است. دکترین کرجی بر سه اصل کلیدی استوار است؛ اول، حفاظت مطلق از حوضه تغذیه؛ زیرا هرگونه تغییر در بافت خاک بالادست منجر به تقلیل نفوذ آب میشود؛ دوم، حفظ یکپارچگی هیدرولیک، چراکه تمام اجزای قنات از مظهر تا مادر چاه به یکدیگر وابستهاند و سوم، مدیریت سختگیرانه حریم برای جلوگیری از تداخل هیدرولیکی میان سفرههای آب زیرزمینی است. امروز ما باید با نگاهی به این منشور قانونی، آسیبشناسی دقیقی از وضعیت قنات قصبه داشته باشیم.
حفر چاههای غیرمجاز؛ سرقت از رگههای حیات
محمودی قوژدی در مورد یکی از جدیترین تهدیدات فعلی، به حفر چاههای غیرمجاز در محدوده شهرک صنعتی کاخک اشاره کرد و گفت: در باب بیستم رساله کرجی، صراحتاً هشدار داده شده است که حفر چاه در مجاورت قنات باعث سرقت آب زیرزمینی و خشک شدن رگههای اصلی میشود.
وی خاطرنشان کرد: تحلیلهای آکادمیک و فنی فعلی تأیید میکند که احداث چاههای غیرمجاز در محدوده صنعتی کاخک، باعث ایجاد مخروط افت شده است که تعادل دینامیکی آبخوان را …
