شهریور ۱۳۲۰ برای ایران فقط نام یک مقطع تاریخی نیست؛ یادآور روزهایی است که کشور در میانه جنگ جهانی دوم، آماج حمله نیروهای بیگانه قرار گرفت و مرزهایش از شمال و جنوب در معرض هجوم ارتشهای متفقین بود. در آن روزهای پرالتهاب، در گوشهای از شمالغرب ایران و در جوار رود ارس، روایت دیگری از ایستادگی شکل گرفت؛ روایتی از چند سرباز ایرانی که در برابر نیرویی بهمراتب مجهزتر ایستادند و مرز را تا آخرین توان خود رها نکردند.
سه سرباز ایرانی در جلفا در استان آذربایجان شرقی، بیآنکه از تجهیزات و توان نظامی همسنگ با نیروهای مهاجم برخوردار باشند، تصمیم گرفتند سنگر خود را ترک نکنند؛ سه نفری در برابر لشکری که از مرز میگذشت ایستادند و جان خود را سپر خاک ایران کردند. آنچه از این مقاومت برجای مانده، تنها یک واقعه نظامی نیست؛ روایتی از شجاعت، فداکاری و غیرتی است که در یکی از سختترین روزهای تاریخ معاصر ایران، در کنار رودخانه ارس به نمایش درآمد و هنوز پس از دههها، پرسشهای بسیاری درباره جزئیات و سرنوشت این سه مرزبان در برابر تاریخ باقی گذاشته است.
ایستادگی مرزبانان جلفا در برابر شوروی، جلوهای از وطندوستی و فداکاری بود
کریم میمنتنژاد، کارشناس و پژوهشگر مسائل تاریخی در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به وقایع شهریور ۱۳۲۰، این مقطع را یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر ایران دانست که در نهایت به استعفای رضاشاه و انتقال سلطنت به ولیعهد منجر شد.
وی اظهار کرد: ایران با وجود اعلام بیطرفی در جنگ جهانی دوم، به دلیل روابط نزدیک با آلمان و مناسبات رضاشاه با این کشور، نگرانی متفقین را برانگیخته بود. از سوی دیگر، متفقین به دنبال ایجاد مسیری برای انتقال تدارکات و کمکرسانی به نیروهای شوروی در جبهه مقابله با آلمان بودند و ایران از نظر موقعیت جغرافیایی و زیرساختهای ارتباطی، اهمیت راهبردی داشت.
وی ادامه داد: سرانجام در سوم شهریور ۱۳۲۰، نیروهای شوروی از شمال و نیروهای بریتانیا از جنوب وارد خاک ایران شدند و بخشهایی از کشور را به اشغال خود درآوردند. در این میان، جلفا به دلیل قرار گرفتن در مسیر ارتباطی و برخورداری از پل آهنی و راهآهن، از اهمیت راهبردی ویژهای برای نیروهای شوروی برخوردار بود.
کارشناس و پژوهشگر مسائل تاریخی با اشاره به وضعیت ارتش ایران در زمان حمله …
