محمدمهدی آجیلیان مافوق در گفتوگو با ایسنا درباره نقش اربعین در تقویت پیوندهای فرهنگی میان ملتهای مسلمان اظهار کرد: اربعین در اصل یک سنت تاریخی شیعی است که ریشه آن به نخستین سالهای پس از واقعه عاشورا بازمیگردد. درباره نخستین زیارت اربعین دو روایت وجود دارد؛ برخی معتقدند جابربن عبدالله در چهلم نخست امام حسین(ع) به کربلا رسید و برخی نیز بر این باورند که این زیارت در سال بعد انجام شده است. در هر صورت، این سنت از همان آغاز در میان شیعیان شکل گرفت و در طول تاریخ تداوم یافت.
وی افزود: این سنت در دورههای مختلف تاریخی با فراز و فرودهایی همراه بوده است. برای نمونه، در دوران حکومت بعث و صدام، راهپیمایی اربعین با محدودیتهای شدید مواجه شد، هرچند بنا بر آنچه نقل شده، این آیین بهصورت محدود و در میان برخی طوایف و خانوادههای عراقی ادامه داشت. پس از سقوط صدام، با فراهم شدن امکان حضور آزادانه زائران، این سنت تاریخی دوباره احیا شد و به تدریج از مرزهای عراق فراتر رفت و شیعیان کشورهای مختلف، بهویژه ایران، در آن مشارکت گسترده پیدا کردند.
این پژوهشگر مباحث دینی ادامه داد: از همین نقطه است که میتوان درباره نقش اربعین در امتسازی سخن گفت. برای فهم این موضوع باید به روند شکلگیری ملیگرایی در منطقه نیز توجه داشت. پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی، ملیگرایی در کشورهای مختلف ازجمله ایران تقویت شد و تا حدی جای مفهوم «امت» را گرفت. در حالی که در سنت اسلامی، همواره عناصری وجود داشته که فراتر از مرزهای ملی عمل کردهاند و هویت امت اسلامی را حفظ کردهاند.
آجیلیان مافوق با اشاره به برخی از این عناصر گفت: مسئله مرجعیت و اجتهاد یکی از نمونههای روشن این هویت فراملی است. مراجع تقلید تنها به یک کشور محدود نیستند و پیروان آنان در کشورهای مختلف حضور دارند. در کنار آن، آیینهای مذهبی مانند محرم، صفر و عزاداری برای امام حسین(ع) نیز از گذشته تاکنون هویت مشترکی میان شیعیان ایجاد کردهاند؛ بهگونهای که در دورافتادهترین نقاط جهان نیز با فرارسیدن محرم، نمادهای عزاداری و پرچمهای حسینی دیده میشود و همین عناصر، پیوندهای امت اسلامی را حفظ کردهاند.
وی با اشاره به جایگاه ویژه راهپیمایی اربعین در تقویت هویت امت اسلامی بیان کرد: یکی از مهمترین عرصههایی که این هویت فراملی …
