به گزارش خبرنگار مهر، کشف نسخ خطی در طول تاریخ به رمزگشایی از بسیاری نقاط دیده نشده و مجهول مانده کمک کرده است. در حقیقت نسخ خطی نیز همچون دیگر آثار تاریخی بخشی از پازل کمک کننده به شناخت تاریخ هستند که می توانند ذهن محققین و دانشمندان را در زمینه شناخت دوره های متفاوت تاریخی کمک کنند. گاه از دل مخروبه ها و ابنیه های گذشتگان سند و دست نوشته ای سر بیرون می آورد که می تواند کمک بزرگی به تاریخ پژهان و تاریخ نویسان داشته باشد و همین مسئله اهمیت نسخ خطی را نشان می دهد.
در سال ۲۰۲۴ متنی ناشناخته در مجموعه نسخههای خطی صومعۀ سنت کاترین در شبهجزیرهٔ سینا شناسایی شد که با نام وقایعنامه مارونی ۷۱۳ شناخته میشود. هرچند نسخۀ موجود در واقع ترجمهای عربی از یک متن گمشده سریانی و متعلق به قرن ۵-۶ هجری است، اما اصل سریانی آن به حدود سال ۷۱۲–۷۱۳ میلادی / ۹۳-۹۴ هجری قمری بازمیگردد و از کهنترین گزارشهای غیراسلامی دربارۀ سدۀ نخست هجری به شمار میرود. این سالشمار در واقع متضمن یکی از متقدمترین اشارهها در منابع غیراسلامی به فتوحات اولیه، اختلافات داخلی مسلمانان و البته، مسئلۀ جمع و تدوین قرآن در زمان خلیفۀ سوم است.
صفحات سالنامه توسط یک جامعه مسیحی سریانی نگاشته شده که زمانی خود را با قسطنطنیه همسو میدانستند (اما به تدریج بر سر مسائل اعتقادی از آن فاصله گرفتند)؛ با این حال، از طریق آن میتوان نگاهی کمنظیر به اصلاحات و تغییرات شرق در دوره اسلامی داشت.
تدوین قرآن در منابع سریانی
این وقایعنامه اشاره میکند که پیامبر اسلام ده سال رهبری اعراب را برعهده داشت و کتاب خود را برای آنان نسخهبرداری کرد؛ همچنانکه تصریح میکند عثمانبنعفان -که از کاتبان پیامبر معرفی شده- کتاب را برای اعراب گردآوری و تدوین کرد و دستور داد تنها همین نسخه رسمی مبنا قرار گرفته و دیگر نسخهها سوزانده شود. جنبهای از اهمیت این سالشمار در همین نکته نهفته است. در اینجا برای نخستینبار، گزارش سنتی از جمع و تدوین قرآن در زمان خلیفه سوم توسط یک منبع غیراسلامی گواهی میشود.
مسئلۀ جالبتوجه دیگر اشاره متن به این نکته است که اعراب غربی جملگی مطیع عثمان بودند، در حالی که گروهی از اعراب شرقی با او مخالفت میکردهاند. نیز، این وقایعنامه از «الحروریین» («خوارج» در منابع …
