خبرگزاری مهر، گروه بینالملل: تحولات سالهای اخیر در افغانستان نشان میدهد که جایگاه این کشور در معادلات منطقهای در حال تغییر است. افغانستان برای چند دهه عمدتاً از منظر امنیت، تروریسم، افراطگرایی، مهاجرت و قاچاق مواد مخدر مورد توجه قرار داشت، اما اکنون یک بُعد جدید بر اهمیت ژئوپلیتیکی آن افزوده شده است: نقش احتمالی افغانستان بهعنوان گره ترانزیتی میان آسیای مرکزی، آسیای جنوبی و مسیرهای منتهی به اقیانوس هند.
افغانستان قصد دارد به مرکز جدید ارتباطات ترانزیتی منطقه اوراسیا و نقطه اتصال آسیای مرکزی و جنوب این قاره مبدل شود و بدین منظور از زبانی متکی به همکاری اقتصادی، ترانزیت، انرژی و امنیت برای افزایش تعامل با کشورهای آسیای مرکزی و در نهایت بهبود موقعیت سیاسی خود استفاده میکند. تجارت افغانستان با کشورهای آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۵ حدود ۲.۷ میلیارد دلار اعلام شده و هدف کابل افزایش آن به ۱۰ میلیارد دلار طی سه تا چهار سال عنوان شده است.
این تحول برای ایران اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا اگر شبکههای ترانزیتی جدید افغانستان و آسیای مرکزی شکل بگیرند، ایران میتواند در مرکز یکی از مهمترین مسیرهای جایگزین قرار گیرد یا در صورت ناکامی در توسعه زیرساختها و دیپلماسی ترانزیتی، بخشی از ظرفیت خود را به رقبای منطقهای واگذار خواهد کرد. در واقع، مسئله اصلی برای تهران فقط افغانستان نیست، بلکه رقابت بر سر این است که آسیای مرکزی از چه مسیری به آبهای آزاد، آسیای جنوبی، خلیج فارس، قفقاز و اروپا متصل شود.
تبدیل افغانستان از کشور حائل به کشور پیونددهنده
جغرافیای افغانستان به این کشور موقعیتی منحصربهفرد بخشیده است. افغانستان میان آسیای مرکزی و جنوبی قرار دارد و از طریق ایران نیز میتواند به خلیج فارس و دریای عمان متصل شود. بنابراین، توسعه شبکههای حملونقل در افغانستان میتواند موقعیت آن را از یک کشور محصور در خشکی به یک کشور پیونددهنده تغییر دهد.
در نشست ترمذ در خرداد ماه امسال در تاشکند پایتخت ازبکستان، پروژههای ارتباطی افغانستان و آسیای مرکزی نه صرفاً بهعنوان طرحهایی دوجانبه، بلکه بهعنوان بخشی از روند اتصال دو زیرمنطقه بزرگ آسیا مورد بحث قرار گرفتند. هدف از این طرحها فقط فراهم کردن دسترسی آسیای مرکزی به جنوب این قاره و اقیانوس هند نیست؛ …
