پشت پرده رتبه دولت الکترونیکی ایران؛ مشکل فقط فناوری نیست

به گزارش خبرنگار مهر؛ پرسش محوری گزارش این است که امتیاز ایران در شاخص توسعه دولت الکترونیکی سازمان ملل متحد یا «EGDI» دقیقاً در چه زنجیره‌ای ساخته می‌شود، داده‌های مؤثر بر آن در اختیار کدام دستگاه‌ها قرار دارد و چه نهادی مسئول تبدیل عملکرد داخلی کشور به داده معتبر و قابل ارزیابی در سطح بین‌المللی است.

اهمیت این پرسش از آن جا ناشی می‌شود که برنامه هفتم پیشرفت، دستیابی ایران به رتبه ۷۵ جهانی شاخص توسعه دولت الکترونیکی تا پایان برنامه را به یک هدف کمی تبدیل کرده است.

مسئله رتبه ایران، پیش از آن که فناورانه باشد، نهادی است

نقطه قوت اصلی گزارش در تغییر سطح تحلیل از «رتبه» به «فرایند تولید رتبه» قرار دارد. مطالعات قبلی عمدتاً وضعیت ایران، مؤلفه‌های ضعیف و زمینه‌های بهبود را بررسی می‌کردند. این در حالی است که گزارش جدید یک مرحله عقب‌تر می‌رود و زنجیره تولید، تجمیع، اعتبارسنجی و انتقال داده را موضوع مطالعه قرار می‌دهد. حاصل این تغییر در نگاه تحلیلی، آشکار شدن مسئله‌ای کلیدی در معماری حکمرانی دولت الکترونیکی است. بر همین اساس، تعدد دستگاه‌های صاحب داده در کنار فقدان تقسیم کار مصوب و مرجع راهبری واحد، می‌تواند میان واقعیت عملکرد کشور و تصویری که در ارزیابی بین‌المللی ثبت می‌شود فاصله ایجاد کند.

شاخص توسعه دولت الکترونیکی از میانگین سه مؤلفه هم‌وزن خدمات برخط یا «OSI»، زیرساخت مخابراتی یا «TII» و سرمایه انسانی یا «HCI» تشکیل می‌شود. همین ساختار ظاهراً ساده در سطح اجرایی به سه زنجیره کاملاً متفاوت داده منتهی می‌شود. در خدمات برخط، ارزیابان سازمان ملل کیفیت واقعی خدمات و درگاه‌های عمومی را بررسی می‌کنند. در زیرساخت مخابراتی، داده‌های مخابراتی ابتدا به اتحادیه بین‌المللی مخابرات می‌رسد. در بخش سرمایه انسانی نیز بخش عمده داده‌های آموزشی از مسیر مؤسسه آمار یونسکو وارد محاسبات می‌شود. بنابراین کشور با یک شاخص واحد مواجه است، اما اداره مؤثر آن مستلزم مدیریت هم‌زمان چند مسیر نهادی و بین‌المللی متفاوت است.

سه زنجیره داده، سه منطق متفاوت ارزیابی

پیچیدگی اصلی از همین نقطه آغاز می‌شود. در زنجیره خدمات برخط، معاونت توسعه زیرساخت دولت هوشمند سازمان فناوری اطلاعات مسئول تکمیل و ارسال پرسشنامه‌های مربوط به خدمات ملی و محلی معرفی …