خبرگزاری مهر، گروه استانها - کوروش دیباج: اربعین در اصفهان تنها یک مناسبت مذهبی در تقویم آیینی نیست، بلکه بخشی از حافظه جمعی شهری است که طی قرنها، پیوندی میان تاریخ تشیع، فرهنگ عامه، فضاهای مذهبی و تجربه زیسته مردم ایجاد کرده است. اصفهان که از دوره صفویه به یکی از مهمترین مراکز تشیع در ایران تبدیل شد، با گسترش مساجد، تکایا، مدارس دینی و نهادهای مذهبی، زمینه شکلگیری و استمرار آیینهای مرتبط با واقعه عاشورا و یادکرد از شهدای کربلا را فراهم کرد.
اگرچه شکل برگزاری آیینهای اربعین در دورههای مختلف تاریخی، همواره تابع شرایط اجتماعی و فرهنگی هر دوره بوده است، اما این مناسک در اصفهان از مسیر هیأتهای مذهبی، محلات تاریخی، خانوادهها، فضاهای آیینی و روایتهای شفاهی استمرار یافته و به بخشی از هویت فرهنگی شهر تبدیل شده است. به مناسبت فرا رسیدن اربعین حسینی، خبرگزاری مهر در گزارش فوق به بررسی روند شکلگیری حافظه تاریخی اربعین در اصفهان، نقش آیینهای مذهبی، مساجد، تکایا و هیأتها در حفظ این میراث فرهنگی ناملموس و چگونگی پیوند آن با هویت اجتماعی شهر میپردازد.
اربعین؛ از آیین مذهبی تا حافظه اجتماعی یک جامعه
محمد حسین ریاحی، پژوهشگر تاریخ اجتماعی تشیع در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: برای فهم این آیین باید آن را در بستر تحولات اجتماعی جوامع شیعی بررسی کرد. از این منظر، مناسک مرتبط با امام حسین (ع) تنها بازخوانی یک واقعه تاریخی نیست، بلکه فرآیندی اجتماعی برای انتقال معنا، هویت و تجربه مشترک میان نسلها به شمار میرود.
وی افزود: اهمیت اربعین تنها به برگزاری یک مراسم در زمان مشخص محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از روایتها، نمادها، رفتارهای جمعی و خاطرات اجتماعی است که در طول زمان شکل گرفتهاند. آیینهای جمعی زمانی ماندگار میشوند که بتوانند میان تجربه فردی و حافظه اجتماعی ارتباط برقرار کنند و اربعین یکی از نمونههای مهم این فرآیند در فرهنگ شیعی است.
این پژوهشگر با اشاره به تجربه تاریخی شهرهایی مانند اصفهان، تصریح کرد: حافظه آیینی از طریق نهادهای محلی منتقل شده است. مسجد، هیأت، تکیه و خانوادههای مذهبی هر کدام حلقهای از زنجیره انتقال این فرهنگ بودهاند و بدون شناخت این ساختارهای اجتماعی، بررسی جایگاه اربعین تصویری کامل از این آیین …
