به گزارش خبرگزاری مهر، علی شجاعی صائین و قاسم تبریزی، دو پژوهشگر تاریخ معاصر، در نشستی در حاشیه نمایشگاه کتابهای تاریخ معاصر در باغ کتاب تهران، روند حضور و نفوذ آمریکا در ایران را از فعالیتهای آموزشی و مذهبی دوره قاجار تا نقش سیاسی و نظامی این کشور در کودتای ۲۸ مرداد بررسی کردند. در این نشست، گسترش تدریجی حضور آمریکا، شکلگیری شکافهای داخلی و عملیات تبلیغاتی و سیاسی غرب، از عوامل مؤثر در تضعیف نهضت ملی نفت عنوان شد.
قاسم تبریزی، پژوهشگر تاریخ معاصر، پیشینه حضور آمریکاییها در ایران را به دوره محمدشاه قاجار بازگرداند؛ دورانی که گروههای تبشیری آمریکایی ابتدا فعالیت خود را در سلماس آغاز کردند و سپس به ارومیه گسترش دادند. به گفته او، این گروهها بهتدریج اقدام به راهاندازی مدرسه کردند و در ادامه نیز مراکز درمانی و پزشکی تأسیس شد. این مراکز در آغاز، عمدتاً مسیحیان و اقلیتهای مذهبی را پوشش میدادند، اما بهمرور فرزندان شماری از اشراف و سرمایهداران مسلمان نیز در مدارس وابسته به آمریکاییها تحصیل کردند. تبریزی در ادامه، تأسیس کلیسای انجیلی در تهران در دوره ناصرالدینشاه و فعالیت کالج آمریکایی را از دیگر جلوههای حضور این جریان در ایران دانست.
به گفته این پژوهشگر، مدارس و مراکز درمانی آمریکایی در شهرهایی همچون تبریز، ارومیه، همدان، اصفهان و مشهد گسترش یافتند و شماری از رجال سیاسی دهه ۲۰ نیز در همین مراکز تحصیل کرده بودند. او یادآور شد که در برابر این روند، برخی علما، از جمله آیتالله سیدحسین قمی، نسبت به فعالیت آمریکاییها در ایران اعتراض داشتند.
تبریزی این فعالیتها را فراتر از اهداف صرفاً مذهبی، آموزشی و درمانی ارزیابی کرد و مدعی شد که گروههای تبشیری، در کنار فعالیتهای خود، اطلاعاتی درباره مناطق گوناگون، ساختار قدرت و نیروهای اجتماعی ایران گردآوری میکردند؛ اطلاعاتی که از نگاه او، بخشی از آن میتوانست در خدمت اهداف استعماری قرار گیرد.
علی شجاعی صائین نیز در روایت خود، حضور آمریکا در دوره قاجار را بیشتر در قالب فعالیت کارشناسان، بهویژه کارشناسان مالی، قابل بررسی دانست؛ حضوری که با آغاز جنگ جهانی دوم و اشغال ایران، ماهیتی تازه پیدا کرد. رضاشاه پس از اشغال کشور، در نامهای به رئیسجمهور آمریکا خواستار …
