خبرگزاری مهر – مجله مهر: ساعت از یازده شب گذشته است. دختری حدودا نوزدهساله، مثل هر شب، مرورگر خود را اسکرول میکند. ویدیویی باز میشود؛ در همان سه ثانیه اول، صدای بغضآلود یک مداح در گوشی میپیچد، صدایی که شاید بارها در شبهای محرم شنیده، صدایی که یکبار پدربزرگش با شنیدنش بیاختیار اشک ریخته، مادرش دلش لرزیده و مادربزرگش برایش دعایی نذر کرده، اما با گذشته چند ثانیه این صدا مجال ماندن پیدا نمیکند. بعد از آن یا صحبتهای عجیب و غریب یا اکتهای متفاوت از نوحه و مداحی را شاهد هستیم که ویدیو وارد فاز «ظلم خاندان شوهر به طرف شده یا برادر و خواهرش به او بد کردن» یا قرار است روایت دیگری داشته باشد، آغاز میشود. این دختر مخاطب فضای مجازی برای لحظهای مکث میکند. چیزی در او بههم میریزد، بیآنکه خودش بداند دقیقاً چه چیزی.
ویدیوها و ریلزهای گوناگون از این اتفاق همین حالا در لابهلای صفحات فضای مجازی تکرار و تکرار میشود. شماری از بلاگرها و سازندگان محتوا در شبکههای اجتماعی بریدههایی از مداحیها و نوحههایی که مصیبت اهلبیت علیهمالسلام، بهویژه واقعهی عاشورا، را روایت میکنند، از بطن مجالس عزاداری بیرون میکشند و بیهیچ پیوند معنایی، به مقدمه یا روایت ویدیوهای خود بدل میکنند. آنچه در بیشتر این موارد پشت این انتخاب نشسته هم اعتقادات شخصی یا غیره... نیست چون این بلاگرها دارند از همان منطق فضای مجازی برای بالا رفتن بازدید، لایک یا به اصطلاح خودشان رفتن به اکسپلور و وایرال شدن استفاده میکنند. آنچه در ادامه میآید، کوششی است برای نزدیک شدن به این پدیده و شنیدنش از فاصلهای نزدیکتر؛ برای فهم اینکه چرا این «تکهبرداری» بهظاهر کوچک، میتواند یکی از خاموشترین و در عین حال گزندهترین آسیبهای فرهنگیها در دراز مدت باشد.
مسئولیت مداح در قبال این اتفاقات
مداحی، در سنت شیعی، هیچگاه یک قطعه موسیقایی بهشمار نمیرفته. مداح در این سنت نقش راوی را دارد؛ کسی که دست مخاطب را میگیرد و او را با روضهخوانی و مقتل همراه میکند. کلام او در دل یک «زمینه» معنا پیدا میکند: مجلس عزا، هیئت و حسینیه که پیوند میان کلام و بستر است، و همین امر از مداحی، سنتی متمایز از هر شکل دیگر اجرای صوتی ساخته؛ و به همین دلیل، مسئولیتی مضاعف بر دوش کسی میگذارد که این کلام …
