کتیبه‌های پنهان زمان

جوان آنلاین: رئیس‌جمهور امریکا که نتوانسته در جنگ نظامی با ایران، دستاورد مدنظر خود را محقق کند، از برنامه برای عملیات اقتصادی بی‌سابقه علیه ایران خبر داد. در سایه واکنش‌های تند مقامات ایرانی و تحلیل‌هایی درباره بی‌نتیجه بودن چنین رویکردی، چین نیز مخالفت خود را با این اقدام خصمانه امریکا علیه ایران اعلام کرده است. 

«خردکننده‌ترین عملیات اقتصادی تاریخ» تعبیری است که دونالد ترامپ روز چهارشنبه از آن برای توصیف مرحله جدیدی از جنگ اقتصادی امریکا علیه ایران استفاده کرده است. ترامپ در این پیام که آن را «روز دی اقتصادی» (Economic D- Day) نامیده، نوشته است: «ایران فرصت توافق را از دست داده است و اکنون با جنگ اقتصادی و انزوا در مقیاسی بی‌سابقه مواجه خواهد شد.» او تأکید دارد که این اقدام، فلج‌کننده‌ترین عملیات اقتصادی‌ای خواهد بود که تاکنون علیه هر کشوری انجام شده است. ترامپ خطاب به کشور‌هایی که به ایران کمک می‌کنند هم نوشته است: «هر کشوری که به نهاد‌های مالی، کسب‌وکارها، فرودگاه‌ها یا نهاد‌های دولتی خود اجازه دهد هر نوع کمک اقتصادی به ایران ارائه کنند، خود با عواقب اقتصادی عظیمی مواجه خواهد شد» او از متحدان امریکا خواسته است در این کارزار برای «منزوی کردن و شکست دادن تهدید ایران» به واشینگتن بپیوندند. رئیس‌جمهور امریکا شامگاه چهارشنبه هم به سؤال خبرنگاران در کاخ سفید درباره فشار‌های اقتصادی بر ایران این‌طور پاسخ داد: «ما چیز‌هایی داریم که می‌توانیم علیه ایران تحریم کنیم. ما تحریم‌های بسیار سختگیرانه‌ای داریم و خواهیم دید چه اتفاقی می‌افتد.» وی ادعای باز بودن تنگه هرمز را تکرار و ادعا کرد: «خطوط لوله زیادی در حال ساخت است. من فکر می‌کنم تنگه هرمز به اندازه گذشته مهم نخواهد بود.» دونالد ترامپ از گفت‌و‌گو با رادیو دبیلیوای‌بی‌سی ۷۷ نیز برای تکرار مجموعه لفاظی‌های خود علیه ایران استفاده کرد و با اشاره به اینکه نیروی هوایی ایران، بسیاری از رهبران ایران از بین رفته‌اند و کسی نمی‌داند که چه کسی ایران را رهبری می‌کند، مدعی شد: «چاره‌ای جز حمله به ایران نداشتیم، اگر ۱۰۰ بار دیگر هم لازم بود این کار را انجام می‌دادم، ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد.» اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری امریکا، نیز روز پنج‌شنبه مدعی شد: «اگر ما حداکثر فشار اقتصادی را اعمال کنیم، احتمالاً دیگر شاهد ازسرگیری گسترده عملیات نظامی نخواهیم بود.» بسنت همچنین مدعی شد که به همراه متحدان خود تحریم‌های بیشتری علیه ایران اعمال خواهد کرد. پس از مصاحبه بسنت با سی‌ان‌بی‌سی، قیمت نفت افزایش پیدا کرد. 

عراق و ترکیه، پس از چین

سید عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، خط و نشان ترامپ برای «شروع عملیات اقتصادی» علیه ایران را اقدامی در جهت انحراف افکار عمومی امریکا از بحران‌های مالی داخلی دانست و تصریح کرد: «اصرار بر ادامه سیاست‌های شکست‌خورده، تنها شکست‌های بیشتری به بار خواهد آورد و دشمنی ایرانیان را در پی خواهد داشت.» او عصر دیروز هم در توئیتی با اشاره به سوابق رؤسای جمهور امریکا که از اصطلاح «تحریم‌های فلج‌کننده»، «فشار حداکثری» و تسلیم بی قید و شرط صحبت کرده‌اند، نوشت: «این فیلم را قبلاً دیده‌ایم، همان داستان همیشگی فقط با قلدر‌های متفاوت» کاظم غریب‌آبادی، معاون وی، نیز با اشاره به تلاش‌های نظامی ماه‌های گذشته که نتیجه مطلوب واشینگتن را نداشته است، اعلام کرد: «جنگ نظامی نتیجه نداد، حالا اسم شکست بعدی را «جنگ اقتصادی» گذاشته‌اند.» 

این رویکرد، واکنشی در سطح جهانی به ویژه از جانب چین را به دنبال داشته است. لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه این کشور، روز جمعه گفت: «پکن با تحریم‌های یکجانبه و غیرقانونی که فاقد مبنای حقوق بین‌الملل بوده و از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد مجاز نشده‌اند، مخالف است.» وی پنج‌شنبه هم گفته بود: «اعمال تحریم و فشار به حل مسئله کمکی نمی‌کند. چین از طرف‌های ذی‌ربط می‌خواهد مسئولانه عمل کنند و مسائل را از طریق ابزار‌های دیپلماتیک و سیاسی حل‌وفصل کنند.» نادر حبیبی، استاد دانشگاه برندایس، در گفت‌و‌گو با الجزیره تأکید دارد که چین هدف اصلی تحریم‌های تهدیدشده علیه کشور‌های کمک‌کننده به ایران خواهد بود و پس از آن عراق و ترکیه قرار خواهند گرفت. تحریم علیه ایران احتمالاً در نتیجه فشار امریکا و پس از گفت‌و‌گو میان مقام‌های دو کشور «تحمیل» شده است. حبیبی گفت اجرای این تحریم‌ها، به‌ویژه در مورد چین، با چالش روبه‌رو خواهد بود زیرا دولت چین به نهاد‌های خود هشدار داده است که با تحریم‌های امریکا همکاری نکنند. همچنین توقف تجارت زمینی با ترکیه و عراق دشوار خواهد بود. 

روسیه به ایران فشار نمی‌آورد

پس از چین، روسیه نیز علیه این رویکرد دولت ترامپ موضع گرفت. میخائیل اولیانوف، نماینده دائم روسیه نزد سازمان‌های بین‌المللی در وین، اعلام کرد سیاست اعمال فشار امریکا به این کشور اجازه نخواهد داد اهداف خود در قبال ایران را محقق کند. در «ایکس» نوشت: «ایران چندین دهه است که تحت تحریم‌های امریکا قرار دارد. تهران در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ نشان داد که توان ایستادگی در برابر سیاست فشار حداکثری را دارد. اگر واشینگتن واقعاً می‌خواهد به هر یک از اهداف خود دست یابد، راه نادرستی را برگزیده است. نتایج مثبت تنها از طریق دیپلماسی صادقانه قابل دستیابی است. هرچه ایالات متحده زودتر به این واقعیت پی ببرد، بهتر خواهد بود.» واسیلی نبنزیا، نماینده دائم روسیه در سازمان ملل متحد، روز پنج‌شنبه به خبرنگاران گفت: «علت این درگیری نه در کار‌هایی که ایران انجام داده یا نداده است، بلکه در تجاوز بی‌ملاحظه و ناموجهی است که توسط ایالات متحده علیه ایران آغاز شده است.» او با اعلام این که تصور نمی‌کند ایران از پایبندی به تفاهمات و توافقات موجود سر باز زده باشد، گفت: «روسیه، در اصل، هیچ فشاری بر هیچ‌کس، چه ایران و چه هر کشور دیگری، وارد نمی‌کند. ایران یک کشور مستقل است و حق دارد تصمیمات خود را بگیرد.» مجله پلیتیکو در گزارشی با استناد به گفته‌های مقام‌های سابق دولت ترامپ، سفرای امریکا و کارشناسان غرب آسیا، با اشاره به ادعای امریکا درباره اینکه این جنگ اقتصادی با جنگ‌های قبلی متفاوت خواهد بود، نوشت که در این مورد تردید‌هایی وجود دارد. این مجله اشاره کرد که دونالد ترامپ منتظر تسلیم‌شدن ایران در نتیجه جنگ اقتصادی است ولی به نظر می‌رسد تهران مایل است بیشتر صبر کند و از خواسته‌های او برای لغو هزینه‌های اعمال‌شده بر کشتی‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند یا سایر خواسته‌هایی که ترامپ می‌خواهد برای پایان‌دادن به درگیری به آنها دست یابد، پیروی نخواهد کرد. جیمز جفری، سفیر سابق که در سه دولت، از جمله دولت اول ترامپ، خدمت کرده است، بر این باور است: «این یک جنگ فرسایشی است و مطمئنم که وزارت خزانه‌داری در حال انجام اصلاحات جزئی در اینجا و آنجا برای بستن روزنه‌ها یا گسترش تحریم‌ها است.» او افزود: «باور اینکه پس از بیست سال تحریم‌های امریکا و تجربه ایران در دور زدن آنها، اتفاق قاطعی رخ دهد، دشوار است.»

تردد تنها هفت شناور در تنگه هرمز

بنابر اعلام مرکز عملیات تجارت دریایی انگلیس، تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز به ۴درصد سطح پیش از درگیری کاهش یافته است. داده‌های کشتیرانی کپلر نشان می‌دهد که عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز در روز پنج‌شنبه در مقایسه با روز قبل کاهش یافته است و تنها هفت کشتی باری، شامل چهار کشتی ورودی و سه کشتی خروجی، از این گذرگاه راهبردی عبور کردند. گزارش‌ها حاکی است که هیچ‌یک از این شناور‌ها نفتکش یا حامل گاز طبیعی مایع نبودند، هرچند یک کشتی بسیار بزرگ حامل پروپان و بوتان از مسیر ایران از تنگه خارج شد. این در حالی است که آکسیوس به نقل از دو مقام امریکایی مدعی شد: «ارتش امریکا به‌طور محرمانه یک کریدور کشتیرانی برای ورود و خروج کشتی‌ها از تنگه هرمز ایجاد کرده تا روزانه میلیون‌ها بشکه نفت از این مسیر عبور کند. نیروی هوایی امریکا نیز جنگنده‌هایی را برای مقابله با موشک‌ها و پهپاد‌های ایرانی روی این کریدور در اختیار دارد. حدود ۱۰ میلیون بشکه نفت در روز، تقریباً نیمی از حجم انتقال نفت پیش از جنگ، از تنگه خارج می‌شود.» فاکس‌نیوز نیز مدعی شد: «ایران کم‌کم متوجه می‌شود که رئیس‌جمهور ترامپ و ارتش امریکا در خارج کردن مخفیانه نفت از تنگه هرمز تا سقف ۱۰ میلیون بشکه موفق هستند. بعضی شب‌ها به ۱۵ تا ۲۰ میلیون بشکه می‌رسد.» شرکت ملی نفت عربستان سعودی (آرامکو) حداقل ۴ میلیون بشکه نفت خام را با شرایط تحویل و بارگیری در خارج از تنگه هرمز به خریداران چینی فروخته است. آرامکو برای انتقال نفت به خارج از خلیج فارس، از خط لوله استراتژیک «شرق به غرب» استفاده می‌کند تا محموله‌ها را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ برساند. همچنین بهره‌گیری از پایانه‌های ذخیره‌سازی منطقه مانند بندر فجیره در امارات در دستور کار قرار دارد.

جوان آنلاین: رئیس ستادکل نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران در پیامی با ترسیم تصویری از آمادگی همه‌جانبه، هوشمند و روزآمد نیرو‌های مسلح برای مواجهه با پیچیده‌ترین تهدیدات، تأکید کرد: هرگونه خطای محاسباتی و تهدیدات متعارف و نوین دشمنان با پاسخ‌هایی انقلابی، کوبنده، پشیمان‌کننده و ویرانگر مواجه خواهد شد؛ موضعی که در کنار سخنان سرپرست وزارت دفاع درباره ارتقای توان تکنیکی و تاکتیکی ایران، افزایش شگفتانه‌های دفاعی در جنگ رمضان و عملکرد متفاوت نیرو‌های مسلح نسبت به جنگ ۱۲ روزه، از ورود توان دفاعی کشور به مرحله‌ای تازه حکایت دارد؛ مرحله‌ای که در آن، تجربه میدان‌های اخیر با توسعه فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی، سامانه‌های هوشمند، ظرفیت‌های سایبری و فضایی و اتکا به نیروی انسانی متخصص پیوند خورده است تا پاسخ ایران به تغییر شکل تهدیدات دشمن نیز متناسب با مختصات جنگ‌های امروز و آینده، نوین‌تر، دقیق‌تر و بازدارنده‌تر باشد. 

سردار سرلشکر خلبان علی عبداللهی، رئیس ستادکل نیرو‌های مسلح، در پیامی به سرپرست وزارت دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح به مناسبت ۳۱ مرداد، روز صنعت دفاعی، این روز را تجلی‌گاه شکوه قدرت بومی و بازدارنده ایران مقتدر در برابر تحریم‌های ظالمانه و صف‌بندی استکبار کودک‌کش توصیف کرد. 

رئیس ستادکل نیرو‌های مسلح، صنعت دفاعی را یکی از ارکان بی‌بدیل «قدرت ملی» توصیف کرد که نقشی محوری در تحکیم امنیت و عزت ایران اسلامی دارد. به گفته وی، آنچه در سال‌های اخیر در مجموعه وزارت دفاع شکل گرفته، صرفاً افزایش ظرفیت تولید تجهیزات نظامی نبوده، بلکه باید آن را یک «انقلاب صنعتی دفاعی بازدارنده» دانست. عبداللهی تصریح کرد: این تحول راهبردی، حوزه‌هایی همچون طراحی، مدیریت فناوری، اقتصاد دفاع، زنجیره دانش‌بنیان و الگوی تولید هوشمند را دربرگرفته و در کنار توسعه تجهیزات و سامانه‌های دفاعی، زمینه لازم را برای تضمین موفقیت در میدان فراهم کرده است. از این منظر، صنعت دفاعی کشور به‌عنوان پاسخی هوشمندانه به پیچیدگی‌های جنگ‌های امروز و آینده، مسیر خود را از یک الگوی صرفاً تجهیزاتی فراتر برده و به عرصه‌ای برای پیوند علم، فناوری، دانش‌بنیان شدن و نیاز‌های عملیاتی تبدیل شده است. 

 خوداتکایی، پایه شکل‌گیری قدرت دفاعی 

رئیس ستادکل نیرو‌های مسلح، بالندگی کنونی صنعت دفاعی کشور را مرهون شکل‌گیری باور و اراده خوداتکایی دانست و تأکید کرد: این رویکرد، با اندیشه و تأکید معمار کبیر انقلاب اسلامی، امام خمینی (ره)، شکل گرفت و در ادامه با هدایت‌های رهبران انقلاب و تأکید بر خودکفایی علمی و توسعه قدرت بازدارنده، مسیر ظهور ظرفیت‌های گسترده دفاعی و تهاجمی کشور را هموار کرد. ثمرات این ظرفیت‌ها امروز تنها به عرصه‌های داخلی محدود نیست و آثار آن در میدان‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای و همچنین در تجربه دفاع مقدس دوم و سوم در برابر جنگ تحمیلی امریکایی ـ صهیونیستی آشکار شده است. 

عبداللهی با گرامیداشت یاد و نام شهدای حوزه صنعت دفاعی، به‌ویژه شهیدان والامقام نصیرزاده، فخری‌زاده و نامجو، بار دیگر بر اهمیت نقش نیروی انسانی، دانش و خودباوری در استمرار مسیر پیشرفت دفاعی کشور تأکید کرد. 

 آمادگی در همه میدان‌ها. 

اما مهم‌ترین بخش پیام رئیس ستادکل نیرو‌های مسلح، ترسیم گستره آمادگی ایران برای مواجهه با شکل‌های مختلف تهدید بود. سرلشکر عبداللهی تأکید کرد: نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران با آمادگی همه‌جانبه، هوشمند و روزآمد، در تمامی عرصه‌های زمینی، دریایی، هوایی، پدافندی، فضایی و سایبری آماده مقابله با تهدیدات هستند. وی هشدار داد که هرگونه خطای محاسباتی و تهدیدات متعارف و نوین دشمنان، با پاسخ‌هایی انقلابی، کوبنده، پشیمان‌کننده و ویرانگر مواجه خواهد شد. این پیام را می‌توان تأکیدی بر یک اصل در معادله بازدارندگی ایران دانست؛ اینکه با تغییر شکل تهدیدات، نوع آمادگی و ظرفیت پاسخ نیز ثابت نخواهد ماند. اگر دشمنان به سراغ شیوه‌ها و ابزار‌های تازه بروند، توان دفاعی کشور نیز با اتکا به تجربه، فناوری و آمادگی روزآمد، برای پاسخ به تهدیدات جدید سازمان‌دهی شده است. تأکید رئیس ستادکل نیرو‌های مسلح بر آمادگی در عرصه‌های سایبری و فضایی، در کنار حوزه‌های کلاسیک نظامی، نشان می‌دهد مفهوم تهدید در نگاه نیرو‌های مسلح محدود به یک جغرافیا یا یک شیوه مشخص از جنگ نیست. تهدیدات نوین می‌توانند از عرصه‌های مختلفی متوجه امنیت و منافع ملی کشور شوند و به همین دلیل، پاسخ به آنها نیز نیازمند مجموعه‌ای از ظرفیت‌های متنوع و به‌هم‌پیوسته است. از این منظر، آنچه عبداللهی از آن به‌عنوان آمادگی «هوشمند و روزآمد» یاد می‌کند، صرفاً افزایش توان تجهیزاتی نیست، بلکه به معنای انطباق مستمر ظرفیت‌های دفاعی با تحولات میدان و پیچیدگی‌های جنگ‌های جدید است. این رویکرد در سخنان سرپرست وزارت دفاع نیز بازتاب یافت؛ جایی که سردار سیدمجید ابن‌الرضا، با اشاره به تجربه دو جنگ اخیر، از ارتقای توانمندی‌های ایران و افزایش شگفتانه‌های تکنیکی و تاکتیکی سخن گفت. 

 کوهی که بخش بزرگی از آن دیده نمی‌شود 

سرپرست وزارت دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح، در سخنرانی پیش از خطبه‌های نماز جمعه تهران به مناسبت روز صنعت دفاعی، با گرامیداشت یاد و خاطره شهدای جنگ رمضان، شهدای صنعت دفاعی و فرماندهان شهید کشور در دو جنگ اخیر، صنعت دفاعی ایران را جلوه‌ای از علم و فناوری، خلاقیت، ایمان، استقلال و اراده یک ملت دانست. وی با بیان اینکه توانمندی‌های صنعت دفاعی را باید به کوهی تشبیه کرد که بخش بزرگی از آن در زیر سطح قرار دارد، گفت: مجموعه‌ای گسترده از دانشگاه‌ها، آزمایشگاه‌های علوم و تحقیقات، شرکت‌های دانش‌بنیان، دانشمندان، مهندسان، کارگران، متخصصان و هزاران جوان ایرانی، به‌صورت شبانه‌روزی برای حفظ امنیت و اقتدار کشور تلاش می‌کنند. ابن‌الرضا افزود: اگر امنیت وجود نداشته باشد، اقتصاد آسیب می‌بیند، سرمایه‌گذاری کاهش پیدا می‌کند، علم و فناوری با مشکل مواجه می‌شود و آرامش عمومی نیز از بین خواهد رفت. از این رو، توان دفاعی و صنعت دفاعی امروز از ارکان مهم امنیت ملی و یکی از مؤلفه‌های اصلی بازدارندگی به شمار می‌رود. 

 قدرت برای جلوگیری از جنگ 

سرپرست وزارت دفاع در ادامه تأکید کرد: قدرت دفاعی جمهوری اسلامی ایران برای جنگ‌طلبی نیست، بلکه هدف از تقویت این قدرت، جلوگیری از جنگ و تجاوز است. جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گاه آغازگر تجاوز به هیچ کشوری نبوده و نخواهد بود و اهل تجاوز نظامی نیست، اما در عین حال اجازه تجاوز نظامی به سرزمین، استقلال و امنیت کشور را نیز نخواهد داد. 

ابن‌الرضا جنگ اخیر را با وجود همه تلخی‌ها، هزینه‌ها و شهادت فرماندهان، دانشمندان، زنان و کودکان، یک میدان بزرگ آزمون برای ملت ایران توصیف کرد و گفت: ملت ایران در کنار همه داغ‌ها و خسارت‌های این جنگ، یک حقیقت بزرگ را نیز مشاهده کرد و آن قدرت خودباوری ملی بود. به گفته سرپرست وزارت دفاع، این تجربه نشان داد ملت ایران اگر بر توان داخلی خود تکیه کند، به جوانان اعتماد داشته باشد، علم و فناوری را وارد میدان کند و اتحاد و انسجام خود را حفظ کند، می‌تواند در برابر تهدیدات ایستادگی کند. سرپرست وزارت دفاع همچنین یکی دیگر از درس‌های جنگ اخیر را اتحاد و انسجام ملی دانست و گفت: هر زمان ملت و قدرت دفاعی کشور در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند، ایران توانسته است همه ظرفیت‌های خود را در برابر دشمن به کار گیرد. 

 شگفتانه‌های جنگ رمضان 

از مهم‌ترین بخش‌های سخنان سرپرست وزارت دفاع، مقایسه توان و عملکرد ایران در جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان بود. ابن‌الرضا تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران در جنگ رمضان به‌مراتب قوی‌تر از جنگ ۱۲ روزه وارد میدان شد و شگفتانه‌های ایران در حوزه تکنیک و تاکتیک نیز نسبت به جنگ قبلی ارتقا یافته بود. وی همچنین گفت: میزان نفوذ نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران در عمق مواضع دشمن، تعداد سقوط بالگرد‌ها و هواپیما‌های عملیاتی و شناسایی دشمن، تسلط بر اقدامات منطقه‌ای دشمن و ایجاد اقدامات دردآور علیه آن، نسبت به جنگ تحمیلی دوم افزایش یافته بود. سرپرست وزارت دفاع افزود: در جنگ رمضان، پایگاه‌های دشمن با دقت بیشتری نسبت به جنگ ۱۲ روزه مورد هدف قرار گرفتند و این مسئله، به نمایش قدرت نظامی جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی سوم در برابر ارتش‌های امریکا و رژیم صهیونیستی انجامید؛ قدرتی که به گفته وی، دشمن را از ادامه شرارت‌های خود پشیمان کرد. ابن‌الرضا در ادامه به بخشی از ظرفیت‌های نوین صنعت دفاعی کشور اشاره کرد و گفت: امروز ایران در حوزه‌هایی همچون فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی، میکروالکترونیک، مواد پیشرفته، مخابرات، نرم‌افزار، علوم شناختی و سامانه‌های هوشمند به پیشرفت‌ها و توانمندی‌های مهمی دست یافته است. وی تأکید کرد: همه این دستاورد‌ها با اتکا به نیروی انسانی در داخل کشور محقق شده و سرمایه اصلی کشور نیز صرفاً تجهیزات و امکانات نیست، بلکه نیروی انسانی مؤمن، متخصص، خلاق، متعهد و آینده‌نگری است که می‌تواند علم و فناوری را به قدرتی پایدار تبدیل کند. سرپرست وزارت دفاع با اشاره به ترکیب نیروی انسانی وزارت دفاع گفت: امروز بیش از ۹۰ درصد نیرو‌های این وزارتخانه را افراد متخصص و تحصیل‌کرده تشکیل می‌دهند و بدنه این مجموعه نیز یکی از جوان‌ترین بدنه‌های تخصصی کشور است. 

 اعتماد به جوان ایرانی 

ابن‌الرضا در ادامه بر ضرورت اعتماد به جوانان ایرانی تأکید کرد و گفت: برای ارتقای ایران در حوزه‌های اقتصادی، دفاعی، نظامی و دیگر عرصه‌ها باید به جوان ایرانی مسئولیت داد و شرایطی فراهم کرد تا ایده‌های او به محصول تبدیل شود و شرایطی فراهم کرد که نخبه ایرانی برای شکوفایی استعداد خود احساس نکند باید حتماً به خارج از کشور برود. سرپرست وزارت دفاع همچنین تأکید کرد: تولید فناوری زمانی ارزشمند است که در کنار ایمان و اخلاق قرار گیرد، چراکه قدرت بدون اخلاق می‌تواند خطرناک باشد و علم و فناوری بدون تعهد و مسئولیت نیز ممکن است در مسیر نادرستی قرار گیرد. 

مجموع سخنان رئیس ستادکل نیرو‌های مسلح و سرپرست وزارت دفاع در روز صنعت دفاعی، تصویری از پیوند میان تجربه میدان، توسعه فناوری و بازطراحی ظرفیت‌های دفاعی کشور ارائه می‌دهد. از یک سو، سرلشکر عبداللهی بر آمادگی هوشمند و روزآمد در تمامی عرصه‌های زمینی، دریایی، هوایی، پدافندی، فضایی و سایبری تأکید دارد و هرگونه تهدید متعارف و نوین را مستحق پاسخی کوبنده، پشیمان‌کننده و ویرانگر می‌داند؛ و از سوی دیگر، سرپرست وزارت دفاع از تجربه جنگ رمضان، ارتقای تکنیک‌ها و تاکتیک‌ها، افزایش شگفتانه‌های عملیاتی، دقت بیشتر در هدف‌گیری و توسعه توانمندی‌ها در حوزه فناوری‌های پیشرفته سخن می‌گوید.

جوان آنلاین: سینمای سیاسی ایران همواره در مواجهه با تاریخ معاصر، مسیری دشوار و پرچالش را پیموده است، مسیری میان روایت هنری، مسئولیت تاریخی و حساسیت‌های سیاسی. «لباس شخصی» نخستین ساخته امیرعباس ربیعی، از جمله آثاری است که با ورود به یکی از پرونده‌های مهم سیاسی دهه شصت، می‌کوشد بخشی از حافظه تاریخی کشور را در قالب یک درام سینمایی بازخوانی کند. فیلمی که پس از هفت سال انتظار به پرده رسید و ثابت کرد برخی روایت‌ها، حتی اگر دیر دیده شوند، همچنان قدرت تأثیرگذاری دارند. 

نزدیک شدن به دوره‌های حساس تاریخ معاصر 

سینمای ایران برای زنده نگه داشتن حافظه تاریخی خود، بیش از هر چیز به فیلم‌هایی نیاز دارد که جرئت نزدیک شدن به نقاط حساس تاریخ معاصر را داشته باشند. «لباس شخصی» از همین منظر فیلم مهمی است. اثری که به یکی از مقاطع پرالتهاب سال ۱۳۶۱ و ماجرای برخورد با حزب توده می‌پردازد و تلاش می‌کند بخشی از پیچیدگی‌های سیاسی و امنیتی آن دوران را در قالب یک روایت سینمایی بازآفرینی کند. 

جایگاه سینمای سیاسی در ایران را باید فراتر از یک گونه محدود سینمایی دید؛ این سینما بخشی از حافظه تاریخی جامعه است و می‌تواند به سراغ بزنگاه‌هایی برود که شناخت آنها برای فهم امروز ضروری است. سینمای سیاسی زمانی ماندگار می‌شود که از سطح شعار عبور کند و به جای ارائه پاسخ‌های آماده، مخاطب را با موقعیت‌های پیچیده، انتخاب‌های دشوار و تضاد‌های انسانی روبه‌رو سازد. تجربه نشان داده است هرگاه این نوع سینما به زبان هنر وفادار مانده، توانسته آثاری اثرگذار خلق کند و هرگاه به بیانیه‌ای تصویری تقلیل یافته، بخش مهمی از قدرت هنری و اقناعی خود را از دست داده است. 

اگر بخواهیم «لباس شخصی» را در منظومه سینمای سیاسی ایران ارزیابی کنیم، باید آن را فراتر از بسیاری از آثاری دانست که در سال‌های اخیر با عنوان «سینمای استراتژیک» معرفی شده‌اند. استراتژیک بودن یک فیلم، فقط به انتخاب یک موضوع امنیتی یا تاریخی محدود نمی‌شود، بلکه در کیفیت روایت، قدرت اقناع، خلق موقعیت‌های پیچیده و توانایی تبدیل یک پرونده سیاسی به یک درام سینمایی معنا پیدا می‌کند. «لباس شخصی» دقیقاً در همین نقطه از بسیاری از آثار مشابه پیشی می‌گیرد. فیلم نه در دام شعار می‌افتد و نه مخاطب را با انبوهی از اطلاعات تاریخی تنها می‌گذارد، بلکه با اتکا به فیلمنامه‌ای منسجم، فضاسازی دقیق و کارگردانی حساب‌شده، روایتی خلق می‌کند که هم جذابیت دراماتیک دارد و هم مخاطب را به تأمل درباره یکی از مقاطع حساس تاریخ معاصر ایران دعوت می‌کند. 

انتخاب سوژه‌ای جذاب 

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های «لباس شخصی»، انتخاب موضوع آن است. سینمای سیاسی در ایران معمولاً با دشواری‌های فراوانی همراه بوده است، زیرا فیلمساز باید هم به حساسیت موضوع توجه کند و هم استقلال سینمایی اثر را حفظ کند. ربیعی در این فیلم نشان می‌دهد که می‌توان به سراغ یک موضوع سیاسی رفت، اما از دام شعارزدگی فاصله گرفت. فیلم به جای آنکه فقط موضع اعلام کند، موقعیت می‌سازد و مخاطب را وارد فضایی می‌کند که در آن کشف حقیقت، محور اصلی روایت است. 

امیرعباس ربیعی نشان می‌دهد که شناخت دقیقی از زبان سینما و مختصات درام سیاسی دارد. او به‌خوبی می‌داند که در چنین آثاری، تعلیق بیش از آنکه محصول تعقیب و گریز یا حادثه‌پردازی باشد، از دل اطلاعات، روابط و تصمیم‌های شخصیت‌ها شکل می‌گیرد. ربیعی با پرهیز از هیجان‌های کاذب و اغراق‌های فرمی، روایت را آرام، اما پیوسته پیش می‌برد و اجازه می‌دهد مخاطب به تدریج وارد لایه‌های پنهان داستان شود. این میزان از تسلط بر ریتم، برای فیلمسازی که نخستین فیلم بلند خود را ساخته، اتفاقی معمولی نیست و از آینده‌ای امیدوارکننده در سینمای ایران خبر می‌دهد. 

از مهم‌ترین سرمایه‌های «لباس شخصی»، کیفیت بالای وجوه فنی آن است. طراحی صحنه، طراحی لباس و گریم، سهمی تعیین‌کننده در باورپذیری جهان فیلم دارند. بازسازی فضای سال‌های ابتدایی دهه شصت، از ساختمان‌ها و دکور‌ها گرفته تا پوشش شخصیت‌ها، خودرو‌ها و جزئیات صحنه، با دقت و وسواسی مثال‌زدنی انجام شده است. این عناصر برای نوستالژی یا بازسازی ظاهری تاریخ به کار نرفته‌اند و در خدمت روایت قرار گرفته‌اند و به مخاطب کمک می‌کنند بدون احساس تصنع، وارد جهان فیلم شود. 

فیلمبرداری و قاب‌بندی‌های «لباس شخصی» نیز هماهنگ با فضای امنیتی و پرتنش فیلم طراحی شده‌اند. دوربین کمتر به خودنمایی تمایل دارد و بیشتر در خدمت روایت است. رنگ‌بندی کنترل‌شده، نورپردازی حساب‌شده و پرهیز از جلوه‌گری‌های بی‌دلیل، سبب شده است تا مخاطب به جای آنکه مجذوب تکنیک شود، درگیر داستان و شخصیت‌ها باقی بماند. این همان ویژگی‌ای است که فیلم را از بسیاری آثار متأخر این حوزه متمایز می‌کند؛ آثاری که گاه تکنیک را جایگزین روایت کرده‌اند. 

فاصله گرفتن از کلیشه‌ها 

بازیگران نیز یکی دیگر از نقاط قوت فیلم هستند. بازی‌ها عموماً کنترل‌شده، درونی و متناسب با جهان اثر است. شخصیت‌های «لباس شخصی» کمتر احساسات خود را آشکار می‌کنند و بخش مهمی از تنش درام، از رفتار‌های ظریف آنان شکل می‌گیرد. این انتخاب هوشمندانه، با فضای امنیتی داستان تناسب دارد و باعث شده شخصیت‌ها از تیپ‌های کلیشه‌ای فاصله بگیرند و به انسان‌هایی باورپذیر تبدیل شوند. 

البته «لباس شخصی» نیز مانند هر اثر سینمایی، خالی از کاستی نیست. برخی شخصیت‌های فرعی می‌توانستند پرداخت عمیق‌تری داشته باشند و در چند مقطع، ریتم فیلم ظرفیت فشرده‌تر شدن را دارد. با این حال، این نقد‌ها در برابر انسجام کلی اثر، تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر کیفیت نهایی فیلم نمی‌گذارند. مهم آن است که ربیعی در نخستین تجربه خود، موفق شده اثری صاحب‌هویت و قابل دفاع خلق کند. فیلمی که هم استاندارد‌های فنی قابل قبولی دارد و هم از منظر روایت، جهان‌بینی و انتخاب سوژه، حرفی تازه برای گفتن دارد. 

در دورانی که بسیاری از فیلم‌های موسوم به سیاسی، یا در سطح بازسازی وقایع تاریخی متوقف می‌شوند یا به دام شعار و قضاوت‌های شتاب‌زده می‌افتند، «لباس شخصی» مسیری متفاوت را انتخاب کرده است. می‌توان این فیلم را یکی از مهم‌ترین تجربه‌های سینمای سیاسی در یک دهه گذشته نیز دانست. اثری که نشان می‌دهد پرداختن به تاریخ معاصر، اگر با پژوهش، شناخت سینما و جسارت در روایت همراه باشد، می‌تواند به خلق فیلمی بینجامد که هم ارزش هنری داشته باشد، هم حافظه تاریخی یک ملت را تقویت کند و هم افق تازه‌ای پیش روی سینمای سیاسی ایران بگشاید.