خبرگزاری مهر، گروهاستانها: در دوران غیبت صغری علاوه بر چهار نایب خاص امام زمان(عج) شبکه گستردهای از وکلا در شهرها و مناطق مختلف فعالیت میکردند. این افراد واسطه انتقال نامهها، احکام، وجوهات شرعی، ادعیه، رهنمودها و عنایات ناحیه مقدسه به شیعیان بودند. گاهی در منابع، به دلیل شباهت وظایف یا گستردگی مفهوم وکالت، از سفرا نیز با عنوان وکیل و از برخی وکلا با عنوان سفیر یاد شده است؛ اما علمای شیعه برای جلوگیری از اشتباه چهار نایب خاص را «سفیر» و دیگر مرتبطان با ناحیه مقدسه را «وکیل» نامیدهاند.
سفرا نیابت عامتری داشتند، بهطور مستقیم با امام مهدی(عج) ارتباط برقرار میکردند، پرسشها و مشکلات شیعیان را منتقل میساختند و درباره وجوهات شرعی اختیار داشتند. در مقابل وکلا در مناطق مشخص و در چارچوب وظایف محدودتر فعالیت میکردند و بیشتر از طریق سفرا با ناحیه مقدسه ارتباط داشتند. وجود این شبکه بهویژه در شرایط اختناق و نظارت شدید حکومت عباسی، موجب میشد ارتباط با شیعیان با رعایت تقیه و استتار انجام شود و فشار امنیتی بر سفرا و رهبری جامعه شیعه کاهش یابد.
درباره وثاقت و عدالت وکلا میان عالمان رجال دیدگاههایی وجود دارد. برخی وکالت از امام را نشانه عدالت دانستهاند، اما آیتالله خویی معتقد است وکالت بهتنهایی برای اثبات عدالت کافی نیست و در امور مالی، بیشتر بر امانتداری وکیل دلالت دارد.
در مقابل درباره وکلای ناحیه مقدسه در دوران غیبت صغری میتوان گفت که وکالت آنها جز در مواردی محدود، ملازم با اعتماد و عدالت عرفی بوده است زیرا این جایگاه بخشی از تشکیلات پنهانی رهبری شیعه محسوب میشد و افراد پس از آزمونهای مختلف به آن منصوب میشدند.
شیخ صدوق از دوازده وکیل مرتبط با امام زمان(عج) نام برده است؛ از جمله عثمان بن سعید و محمد بن عثمان در بغداد، محمد بن ابراهیم بن مهزیار در اهواز، احمد بن اسحاق اشعری در قم، محمد بن صالح در همدان، محمد بن جعفر اسدی در ری، قاسم بن علاء در آذربایجان و محمد بن شاذان در نیشابور. منابع دیگر نیز از افرادی همچون ابراهیم بن مهزیار، حسین بن روح نوبختی، ابراهیم بن محمد همدانی و ایوب بن نوح بهعنوان وکلای ناحیه مقدسه یاد کردهاند.
ائمه اطهار(ع) برای تسهیل ارتباط شیعیان وکلایی مشخص میکردند
حجتالاسلام مصطفی سلیمانیان …
