خبرگزاری مهر – گروه استان ها: گرمای سوزان مردادماه امسال، برای چندمین سال متوالی، خسارتی سنگین بر پیکر نخلستانهای شهرستان فهرج در شرق استان کرمان وارد کرده است.
مساحت نخلستانهای بارور فهرج بالغ بر ۴ هزار و ۷۰۰ هکتار است و سالانه به طور میانگین ۳۷ هزار تن خرما از این باغات برداشت میشود. با این حال، پیشبینی میشود امسال حجم محصول نهایی با کاهش مواجه شود.
ریشههای این مشکل را باید در تغییرات اقلیمی و افزایش بیسابقه دما جستجو کرد. پدیده خشکیدگی خوشه خرما برای اولین بار در سال ۱۳۶۸ از شهرستان کهنوج گزارش شد و از آن زمان تاکنون به یکی از معضلات اصلی تولیدکنندگان خرمای کشور، به ویژه در استان کرمان، تبدیل شده است.
باد شدید و گرمای بی سابقه خرما را خشک می کند
مشاهدات میدانی خبرنگار مهر حاکی از آن است که افزایش ناگهانی دمای هوا در شرق استان و وزش توفان شن، طی روزهای اخیر، موجب ریزش محصول در نخلستانهای فهرج شده است. ترکیب گرمای شدید با خشکسالیهای پیدرپی و گردوغبار، شرایطی را ایجاد کرده که درختان نخل در حساس ترین مرحله رشد، یعنی زمان تبدیل میوه از مرحله خارک به رطب، دچار پژمردگی و خشکیدگی ناگهانی میشوند.
در سالهای اخیر، تلاشهایی برای مقابله با این عارضه صورت گرفته است. به عنوان مثال، کشت یونجه به صورت میانهکاری در بین درختان نخل، به عنوان یکی از راهکارهای کاهش عارضه در نخلستانهای فهرج مورد استفاده قرار گرفته است. همچنین، تاکنون حدود ۵۰ هکتار از اراضی فهرج به کشت ارقام مقاوم به خشکیدگی اختصاص یافته است.
با این وجود، این اقدامات در مقیاس وسیع نخلستانهای فهرج، که عمدتاً شامل ارقام مرغوب و حساسی مانند مضافتی است، نتوانسته است تأثیر چشمگیری بر کاهش خسارتهای سالانه داشته باشد. این در حالی است که بر اساس پژوهشها، مدیریت صحیح آبیاری و تغذیه مناسب باغات میتواند نقش مؤثری در کاهش این عارضه ایفا کند.
راهکاری مشخص برای مقابله با خشک شدن خرما وجود ندارد
با این حال، آنچه بیش از هر چیز نخلداران فهرجی را نگران کرده، نبود راهکار عملی و قاطع از سوی متولیان امر است. عارضهای که سالهاست گریبانگیر نخلداران شده، همچنان به عنوان یک معضل لاینحل باقی مانده است. گرمای سوزان این روزهای کرمان، نه فقط هوای استان را داغ کرده، که خوشههای خرما را هم بر روی نخلها خشکانده است.
متوسط دمای استان در حال افزایش است
مریم سلاجقه، کارشناس هواشناسی و کشاورزی استان کرمان، در گفتوگو با خبرنگار مهر به بررسی ابعاد این بحران پرداخته و نسبت به تداوم روند گرمایش در استان هشدار داده است.
سلاجقه با اشاره به شرایط بیسابقه جوی در روزهای اخیر، گفت: استان کرمان از اوایل هفته گذشته گرمای طاقتفرسایی را تجربه میکند که در برخی از شهرهای استان طی ۳۰ سال گذشته بیسابقه بوده است. دمای هوا در برخی از شهرهای شرقی و جنوب کرمان به بیش از ۵۰ درجه سانتیگراد رسیده و این افزایش ناگهانی دما، خسارتها و تبعات جبرانناپذیری را به مردم این مناطق وارد کرده است.
وی با تأکید بر اینکه این پدیده تنها مختص امسال نیست، افزود: بر اساس الگوی سازمان هواشناسی استان، متوسط دمای استان کرمان در سال جاری افزایش یافته و طول تابستانها و روزهای گرم نیز رو به افزایش است. در مقابل، از میزان بارش و رطوبت در استان به شدت کاسته شده است و ادامه این روند، کشاورزی استانی را تهدید میکند که یکچهارم باغهای کشور در آن قرار دارد.
سلاجقه در خصوص تأثیر این گرمای بیسابقه بر محصولات کشاورزی، به ویژه خرما، توضیح داد: افزایش ناگهانی دمای هوا در شرق و جنوب کرمان به حدی رسیده است که خوشههای خرما بر اثر گرمای طاقتفرسا، در مدت چند ساعت بر روی نخلها خشک میشوند. پدیدهای که پیشازاین نیز درباره آن هشدار داده بودیم.
این کارشناس هواشناسی با اشاره به اهمیت اقتصادی نخلستانهای کرمان گفت: وجود نخلستانهای گسترده در استان کرمان یکی از مزیتهای اقتصادی منحصربهفرد است؛ بهطوری که پس از پسته، خرما نخستین کالای ارزآور استان محسوب میشود و سالانه میلیونها دلار ارز را روانه استان میکند. کرمان طبق آمار، رتبه نخست سطح زیر کشت خرما را در کشور دارد.
وی در ادامه به آسیبپذیری اقتصاد تکمحصولی مناطق شرقی استان اشاره کرد و گفت: اقتصاد تکمحصولی در حال خشکیدن است. این پتانسیل بالای اقتصادی بر پایه تلاش و فعالیت شبانهروزی کشاورزان در شهرستانهای ریگان، بم، فهرج، نرماشیر، شهداد، کهنوج، قلعهگنج، فاریاب، رودبار، منوجان، جیرفت و عنبرآباد شکل گرفته است. اکثر شهروندان و روستانشینان این مناطق دارای باغها و نخلستانهای گسترده هستند و از درآمد این درختان روزگار خود را میگذارنند.
سلاجقه با اشاره به هشدارهای قبلی خود در این باره، تصریح کرد: با بررسی نقشههای هواشناسی در شرق استان کرمان مشخص میشود که طی روزهای آینده شاهد گرم شدن بیشتر هوا خواهیم بود. شرایط روزهای آینده امکان خشکیدگی خوشههای خرما را در شرق کرمان افزایش میدهد؛ بنابراین از کشاورزان میخواهیم با مشورت با کارشناسان کشاورزی، تمهیدات لازم را برای کاهش خسارت بیندیشند.
وی همچنین به تغییرات اقلیمی به عنوان عامل اصلی این بحران اشاره کرد و گفت: تغییرات اقلیمی و گرم شدن ناگهانی هوا و به تبع آن بروز خشکسالی، از دلایل اصلی وقوع این پدیده است که طی سالهای اخیر نمود پیدا کرده است.
تغییرات اقلیمی را باید جدی گرفت
این کارشناس هواشناسی با تأکید بر لزوم توجه جدی به هشدارهای اقلیمی، خاطرنشان کرد: ادامه این روند، کشاورزی استانی را که یکی از قطبهای مهم تولید محصولات کشاورزی کشور است، با تهدید جدی مواجه میکند. ضروری است که مسئولان و کشاورزان با همکاری یکدیگر، راهکارهای سازگاری با این شرایط را در پیش بگیرند تا از بروز خسارتهای جبرانناپذیرتر جلوگیری شود.
خوشهها یکی پس از دیگری خشکیدند
نخلدار پیشکسوت فهرج، حاج علی اکبری که بیش از ۴۰ سال است در نخلستانهای فهرج زحمت میکشد، به خبرنگار مهر گفت: من یادم نمیآید این عارضه از کی شروع شد، اما هر سال که میگذرد، خسارتش بیشتر میشود. امسال که هوا یکدفعه داغ شد، خوشهها یکی پس از دیگری خشکیدند. انگار نه انگار که ماهها برایش زحمت کشیدهایم.
وی با اشاره به اینکه در بعضی از باغات خسارت بیش از ۷۰ درصد است، افزود: ما سالهاست که فریاد میزنیم اما کسی گوش نمیدهد. از مسئولان میپرسم چرا بعد از این همه سال، مرکز تحقیقات کشاورزی نتوانسته برای این عارضه راهحلی پیدا کند؟ ما نخلداران هر سال منتظریم ببینیم امسال چند درصد محصولمان از بین میرود.
اقتصاد تک محصولی فهرج و دستان خالی کشاورزان
نخلدار و پدر سه فرزند، رضا دریجانی که اقتصاد خانوادهاش کاملاً وابسته به نخلستان ۵ هکتاری خود است، با گلایه از وضعیت موجود به خبرنگار مهر گفت: امسال گرمای بیسابقه و وزش توفان شن در فهرج ریزش خرما را تشدید کرده است.
وی عنوان کرد: ما که با این شرایط دستوپنجه نرم میکنیم، اما کسی نیست که پاسخگو باشد. مسئولان هر سال میگویند گروه تحقیقاتی تشکیل شده و در حال بررسی هستن اما خرمای ما همچنان روی نخل خشک میشود.
دریجانی با اشاره به اقدامات انجامشده برای کشت ارقام مقاوم، گفت: شنیدهام که میگویند تاکنون حدود ۵۰ هکتار از اراضی فهرج به کشت ارقام مقاوم به خشکیدگی اختصاص یافته است. ۵۰ هکتار در برابر ۴ هزار و ۷۰۰ هکتار نخلستان بارور چه رقمی است؟ این چه کاری است که انجام دادهاند؟ مردم فهرج با این سطح ناچیز چه فایدهای میبرند؟ مگر قرار نیست برای همه نخلداران فکری کنند؟
محمد ریگی، ۵۰ ساله، نخلدار به خبرنگار مهر گفت: از مسئولان میپرسم چرا بعد از سالها، هنوز هیچ راهکار عملی برای جلوگیری از خشکیدگی خوشه خرما به ما ارائه نشده است؟ عارضهای که مدیریت نمیشود و اجرای طرحهای تحقیقاتی ناکارآمد بوده است.
ریزش خرما قابل توجه است
عضو شورای مرکزی خانه کشاورز بم بهزاد بهزادپور با اشاره به آخرین وضعیت برداشت خرما در شهرستان بم و مناطق شرقی استان، از کاهش قابل توجه محصول امسال خبر داد و به خبرنگار مهر گفت: متأسفانه امسال برداشت خرما در بم، فهرج و ریگان با کاهش چشمگیری همراه خواهد بود و پیشبینی میشود حجم محصول نهایی نسبت به سال گذشته حدود ۳۰ درصد کمتر باشد.
وی دلیل اصلی این کاهش را ریزش گسترده خوشهها عنوان کرد و افزود: با توجه به مشاهدات میدانی و گزارشهای دریافتی از باغات، به نظر میرسد عامل اصلی این ریزشها، ناشناخته باشد که هنوز ماهیت آن بهدرستی شناسایی نشده است. بیشترین میزان ریزش در شهرستانهای فهرج و ریگان ثبت شده که خسارت قابل توجهی به نخلداران این مناطق وارد کرده است.
بهزادپور با اشاره به شرایط اقلیمی نامساعد سال جاری، تصریح کرد: خشکسالیهای پیدرپی و پدیده گردوغبار که در ماههای اخیر بارها مناطق شرقی استان را درگیر کرده، بدون شک در تشدید این ریزشها بیتأثیر نبوده است. ترکیب این عوامل طبیعی با بیماری ناشناخته، شرایطی را ایجاد کرده که نخلداران با آن مواجه هستند.
کشاورزان انتظار دارند مسئولان جهاد کشاورزی سرانجام بعد سالها انتظار راهکاری برای کنترل خشکیدگی خوشه خرما بیندیشند. کد مطلب 6907443
