استانها
به گزارش خبرگزاری تسنیم از خرمآباد، مریم بیرانوندزاده، عضو هیئت علمی جهاد دانشگاهی واحد استان لرستان، در یادداشتی با عنوان «سالمندی پیش از توسعه؛ معمای بزرگ شهری که هنوز نوجوانیاش را تمام نکرده است» به بررسی پیامدهای شتاب سالمندی جمعیت ایران از منظر جغرافیای شهری و برنامهریزی شهری پرداخته است.
ایران در آستانه یکی از مهمترین تحولات جمعیتی تاریخ معاصر خود قرار گرفته است؛ تحولی که پیامدهای آن صرفاً افزایش تعداد سالمندان نیست، بلکه بهتدریج ساختار اقتصادی، اجتماعی و فضایی شهرهای کشور را نیز دگرگون خواهد کرد. مسئله از آنجا اهمیت بیشتری پیدا میکند که این تغییر جمعیتی با سرعتی در حال وقوع است که فرصت چندانی برای تطبیق ساختارهای شهری، نظام رفاهی و زیرساختهای خدماتی باقی نمیگذارد. به بیان دیگر، ایران در شرایطی به سمت سالمندی جمعیت حرکت میکند که بسیاری از شهرهای آن هنوز با مسائل اساسی دوران رشد و جوانی خود، از مسکن و حملونقل گرفته تا آلودگی، فرسودگی بافتها و نابرابری در دسترسی به خدمات شهری، دستوپنجه نرم میکنند.
برآوردهای جمعیتی نشان میدهد فاصله زمانی افزایش سهم سالمندان از حدود 10 به 20 درصد جمعیت در ایران تنها حدود دو دهه خواهد بود؛ در حالی که بسیاری از کشورهای توسعهیافته این مسیر را طی چندین دهه و حتی بیش از یک قرن پیمودهاند. همین تفاوت زمانی، ماهیت مسئله ایران را از تجربه بسیاری از کشورهای غربی متمایز میکند. کشورهای توسعهیافته عمدتاً ابتدا مسیر توسعه اقتصادی و نهادی را طی کردند و سپس با افزایش امید به زندگی و کاهش باروری وارد مرحله سالمندی شدند؛ در نتیجه فرصت کافی برای شکلگیری نظامهای بازنشستگی، خدمات مراقبتی، زیرساختهای سلامت و الگوهای مناسب برنامهریزی شهری در اختیار داشتند. اما ایران با نوعی «سالمندی پیش از توسعه» مواجه است؛ یعنی جمعیت در حال پیر شدن است، در حالی که بسیاری از زیرساختهای اقتصادی، اجتماعی و فضایی هنوز متناسب با این تحول بازآرایی نشدهاند.
این وضعیت زمانی پیچیدهتر میشود که نسل پرجمعیت متولد دهه 1360 را در نظر بگیریم؛ نسلی که در مقطعی یکی از بزرگترین موجهای جمعیتی کشور را شکل داد و اکنون به تدریج از سنین باروری عبور کرده و در مسیر ورود به سالمندی قرار گرفته است. کاهش نرخ باروری و کوچکتر شدن خانوارها …
