خطاهای مصدق که کودتای 28 مرداد را رقم زد چه بود؟ ( فیلم کامل) - تسنیم

سیاسی

گروه سیاسی خبرگزاری تسنیم- پرویز امینی،‌ استاد دانشگاه و جامعه‌شناس سیاسی گفت‌وگوی مفصلی را با تسنیم انجام داده که مشروح متن و فیلم آن را در ادامه می‌خوانید و می‌بینید:

1- علت ماندگاری مسئله 28 مرداد

کودتای 28 مرداد 1332 پس از گذشت بیش از هفت دهه همچنان یکی از کانون‌های اصلی منازعه درباره تاریخ معاصر ایران است؛ زیرا این واقعه فقط به سقوط دولت دکتر محمد مصدق محدود نمی‌شود، بلکه با بنیادی‌ترین مسئله ایران در دویست سال اخیر، یعنی «استقلال»، ارتباط دارد.

از این منظر، اهمیت 28 مرداد در پیوند میان سه مسئله استقلال، امنیت و توسعه‌نیافتگی ایران نهفته است. جامعه ایران به دلیل پیشینه تاریخی و تمدنی خود نمی‌تواند از استقلال صرف‌نظر کند و موقعیت ژئوپلیتیکی کشور نیز همواره ایران را در معرض تهاجم، اشغال و فشار خارجی قرار داده است.

2- استقلال؛ مسئله محوری دویست سال تاریخ ایران

مبدأ شکل‌گیری مسئله توسعه در ایران را باید شکست‌های نظامی از روسیه و عهدنامه‌هایی دانست که به جدایی بخش‌هایی از سرزمین ایران انجامید. پرسش عباس‌میرزا از علل شکست ایران، در حقیقت نخستین صورت‌بندی مسئله عقب‌ماندگی بود: چرا دیگران پیشرفت کرده‌اند و ایران توانایی دفاع از استقلال و تمامیت ارضی خود را ندارد؟

عباس‌میرزا راه‌حل را در ایجاد نیروی نظامی جدید و امیرکبیر آن را در تقویت بنیان‌های علمی، فنی و اداری کشور جست‌وجو کرد؛ اما این اصلاحات ناتمام ماند. پس از آن نیز جدایی هرات، نهضت تنباکو، انقلاب مشروطه، قرارداد 1907، اشغال ایران در جنگ جهانی اول و قرارداد 1919، همگی صورت‌های متفاوتی از منازعه بر سر استقلال، اقتدار دولت و نفوذ خارجی بودند.

3- از مشروطه تا ظهور رضاشاه

مشروطیت برای حل دو مسئله شکل گرفت: جلوگیری از استبداد داخلی و مقابله با سلطه خارجی. مشروطه‌خواهان معتقد بودند ساختار خودسرانه و بی‌قاعده قدرت مانع استفاده صحیح از ظرفیت‌های کشور و در نتیجه عامل عقب‌ماندگی و ضعف ایران است. بااین‌حال، مشروطه نتوانست به‌طور کامل به اهداف خود برسد. مجلس بارها تعطیل شد، ایران میان قدرت‌های خارجی تقسیم و در جنگ جهانی اول اشغال شد.

ناکامی مشروطه به پیدایش این تصور انجامید که شاید «استبداد منور» …