فرهنگی
به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری تسنیم، معاویه پسر ابیسفیان را میتوان یکی از نظریهپردازان مهم عملی جنگ روانی تاریخ اسلام دانست. او در حالی که از هیچیک از ابزارهای نوین رسانهای و فناوریهای ارتباطی برخوردار نبود، با تسلط بر ظرفیتهای موجود در دوره خود، شبکهای پیچیده و چندلایه از عملیات روانی را علیه جبهه امام حسن مجتبی(ع) به کار گرفت. هدف محوریاش هم ایجاد فاصله میان خواص و پیشوای جامعه بود؛ هدفی که با ترکیبی از اغوا، ارعاب و شایعهپراکنی دنبال شد.
یکم: اقتصادِ اغوا؛ خریدن ارادهها با سکه و منصب
اولین و پرتکرارترین تاکتیک معاویه، بهرهگیری از اهرمهای مالی و وعدههای مادی بود. او با شناسایی افرادی که آسیبپذیری اقتصادی یا طمع دنیوی داشتند، آنها را هدف قرار میداد. این اغواگری گاهی در قالب رشوههای کلان نقدی، گاه وعدههای زندگی مرفه و تجملاتی، و گاه پیشنهاد سمتهای حکومتی در ساختار آینده قدرت بود.
نمونه بارز این سیاست، ماجرای عبیدالله بن عباس است که با پیشنهادهای مالی سنگین مواجه شد. همچنین همسر امام حسن(ع)، که بهعنوان نزدیکترین فرد به ایشان انتظار میرفت حامی و همراهش باشد، با وعدههایی مثل زندگی کاخنشینی و رفاه بیحد، به اردوگاه مقابل کشانده شد؛ وعدههایی که در تضاد آشکار با سادهزیستی موجود در بیت امام بود.
در کنار تطمیع مالی، معاویه به برخی سران کوفه وعده مناصب عالیرتبه میداد. این افراد با محاسبهای سوداگرانه، پیروزی نهایی را از آنِ معاویه میپنداشتند و میخواستند پیشاپیش جایگاه خود را در نظام آینده تثبیت کنند.
نکته ظریف آن که هدف این تطمیعها لزوماً بسیج خواص علیه امام نبود؛ در بسیاری موارد، صرفاً ایجاد بیطرفی، انفعال و کنارهگیری از صحنه نبرد کفایت میکرد.
دوم: ارعاب و تهدید؛ وقتی اغوا ناکام میماند
هرگاه شیوه تطمیع بینتیجه میماند، معاویه به ابزار تهدید متوسل میشد. نمونه شاخص، قیس بن سعد است که ابتدا با پیشنهاد مالی هدف قرار گرفت و پس از نپذیرفتن، آماج تهدیدهای جدی واقع شد. کینه معاویه از قیس بهقدری عمیق بود که حتی پس از انعقاد صلحنامه، نام او را از اماننامه عمومی یاران امام حذف کرد. تنها ایستادگی و پافشاری شخص امام حسن مجتبی(ع) بود که مانع نقض عهد شد و صدور اماننامه برای قیس را تضمین …
