استانها
خبرگزاری تسنیم، یادداشت ـ مجتبی لشکربلوکی، مدرس دانشگاه|حکومت عباسی بهخوبی میدانست که استمرار خط امامت، تنها به حضور یک امام در جامعه محدود نمیشود؛ از همین رو، نسبت به امام حسن بن علی(ع) حساسیت ویژهای داشت. خلیفه عباسی شنیده بود که از امام حسن عسکری(ع) فرزندی متولد خواهد شد که بساط حکومت ظلم و جور را برخواهد چید و حکومت عدل الهی را برپا خواهد کرد. همین نگرانی سبب شد امام تحت نظارت شدید حکومت قرار گیرد و در محلهای از سامرا که محل استقرار لشکر عباسی بود، سکونت داده شود؛ محلهای که به همین دلیل «عسکر» نام داشت.
اما آنچه برای حکومت عباسی بهعنوان ابزار محدودسازی امام طراحی شده بود، نتوانست مانع انجام وظیفه امامت شود. امام حسن عسکری(ع) در شرایطی که ارتباط مستقیم ایشان با جامعه تحت شدیدترین کنترلها قرار داشت، مسیر هدایت جامعه را دنبال کرد و شبکه ارتباطی خود با شیعیان را گسترش داد.
کوششهای علمی، ارتباط با شیعیان، فعالیتهای سیاسی پنهان، حمایت مالی از شیعیان، تقویت و توجیه سیاسی عناصر مهم جامعه شیعه و استفاده از آگاهی غیبی، بخشی از اقدامات امام حسن عسکری(ع) در دوران امامت بود؛ اما در میان همه این اقدامات، یک موضوع اهمیت ویژهای داشت: آمادهسازی جامعه اسلامی برای دورانی که امام حاضر در میان مردم حضور مستقیم نداشته باشد.
امام حسن عسکری(ع) در واقع جامعه شیعه را برای شرایطی آماده میکرد که ارتباط مستقیم و دائمی با امام امکانپذیر نباشد. از همین رو، بخشی از ارتباطات امام با اصحاب از پشت پرده صورت میگرفت و بسیاری از امور نیز از طریق وکلای ایشان انجام میشد. این شیوه، جامعه را به تدریج با نوعی از ارتباط غیرمستقیم با امام آشنا میکرد.
در عرصه علمی نیز همین رویکرد دنبال شد. امام گاه پاسخ پرسشهای فقهی را به صورت کامل بیان نمیکرد و به جای آن، قاعدهای کلی ارائه میداد تا فقها بتوانند با استفاده از آن به پاسخ برسند. در برخی موارد نیز مراجعه به کتابهای حدیثی شیعه را برای یافتن پاسخ مسائل پیشنهاد میکرد.
این رفتارها را نمیتوان صرفاً شیوهای برای پاسخگویی به پرسشهای علمی دانست؛ بلکه جامعهای که قرار بود وارد دوران غیبت شود، باید به مرحلهای میرسید که بتواند مسائل فقهی و عقیدتی خود را بدون مراجعه مستقیم به امام حاضر دنبال کند.
در …
