سیاسی
خبرگزاری تسنیم- گروه سیاسی صبح 28 مرداد 1332، تهران هنوز نمیدانست قرار است یکی از مهمترین روزهای تاریخ معاصر ایران را تجربه کند. خیابانها آرامآرام شلوغ میشدند و در پشت صحنه، نقشهای که چند هفته برای اجرای آن طراحی شده بود، وارد مرحله نهایی میشد؛ نقشهای که قرار بود دولت محمد مصدق را سرنگون کند.
چند روز قبل و در 25 مرداد همهچیز آنطور که طراحان کودتا میخواستند پیش نرفت. فرمان عزل مصدق شکست خورد و شاه از کشور فرار کرده و به نظر میرسید عملیات «آژاکس» شکست خورده است.
اما هنوز طراح اصلی کودتا در تهران بود: «کرمیت روزولت» مأمور ارشد سازمان سیا. او بعد از شکست مرحله اول عملیات تصمیم گرفت بماند و بازی را از نو بچیند. بعدها اسناد و روایتهای منتشرشده از عملیات نشان دادند که نقش او در زنده نگه داشتن طرح کودتا بعد از شکست اولیه بسیار مهم بوده است.
حالا دیگر مسئله فقط یک نخستوزیر نبود. چند سال مذاکره، فشار سیاسی و کشمکش بر سر نفت ایران، جای خود را به عملیاتی داده بود که قرار بود معادله قدرت در تهران را تغییر دهد. آمریکا و انگلیس، هر دو در طراحی و اجرای این عملیات نقش داشتند و اسناد منتشرشده سالها بعد، ابعاد این دخالت را روشنتر کردند.
کودتا بالاخره موفق شد. دولت مصدق سقوط کرد و محمدرضا پهلوی که چند روز قبل از ایران فرار کرده بود دوباره به کشور برگشت.
آن روز شاید در واشنگتن تصور میشد مسئله ایران حل شده است. دولت مصدق کنار رفته بود، محمد رضا پهلوی دوباره بر تخت نشسته بود و ایران بیشتر از گذشته در مدار سیاست آمریکا قرار گرفت.
اما تاریخ همیشه آنطور که قدرتهای بزرگ برنامهریزی میکنند پیش نمیرود.
26 سال بعد، در بهمن 1357، همان کشوری که در 28 مرداد توانسته بودند مسیر سیاسیاش را با یک عملیات پنهانی تغییر دهند از نو به خیابان آمد. شاه رفت و انقلابی پیروز شد که یکی از مهمترین شعارهایش نفی سلطه قدرتهای خارجی و پایان دادن به وابستگی بود.
از آن روز قصه ایران و آمریکا وارد فصل دیگری شد.
اگر در 28 مرداد، مسئله واشنگتن این بود که چه کسی در تهران حکومت کند بعد از انقلاب سؤال بزرگتری شکل گرفت: آیا ایران حاضر …
