بین الملل
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، گذار ازبکستان از الفبای سیریلیک به لاتین صرفاً یک تغییر فنی نیست، بلکه ابعاد گستردهای دارد که با فرآیند ملتسازی گره خورده است. تاشکند از زمان اعلام استقلال در سال 1991، بارها سیاستهای الفبایی خود را بازنگری کرده، اما استفاده همزمان از دو الفبای سیریلیک و لاتین بیش از 30 سال است که تداوم دارد. بازدیدکنندگان از ازبکستان همچنان هر دو الفبا را در کنار زبان روسی در بسیاری از بخشهای زندگی روزمره مشاهده میکنند.
بررسیهای میدانی پژوهشگران در دانشگاههای ازبکستان نشان میدهد که این گذار هنوز ناقص است. اکثریت قریب به اتفاق آرشیوها، ادبیات علمی و کتابهای مرجع همچنان به خط سیریلیک نوشته شدهاند.
وعدههای نافرجام؛ سه دهه کشمکش برای تغییر خط
قانون تغییر الفبا در سال 1993 یک روند جامع را آغاز کرد که با وجود عبور از آخرین ضربالاجل تعیینشده در سال 2023، همچنان ادامه دارد. دولت برنامهای مرحلهبندیشده را برای آموزش خط لاتین در مدارس، تغییر تابلوهای شهری و اسناد رسمی آغاز کرد تا نفوذ فرهنگی دوران شوروی را پاک کند.
با این حال، این مسیر بسیار دشوارتر از حد تصور بود. ضربالاجلهای سالهای 2000، 2005، 2010 و در نهایت 2023 یکی پس از دیگری به پایان رسیدند، اما سیریلیک همچنان در بوروکراسی، رسانهها و زندگی روزمره ریشهای مستحکم دارد. دلیل این امر فقدان اراده سیاسی نیست؛ بلکه نهادها، نسلها و واقعیتهای اقتصادی همچنان الفبای قدیمی را ترجیح میدهند.
دوران میرضیایف؛ نهادسازی برای گذار
در دوران ریاستجمهوری شوکت میرضیایف، اصلاح الفبا از یک انتخاب نمادین به یک چارچوب نهادی سیستماتیک تبدیل شد. تأسیس «دپارتمان توسعه زبان دولتی» و «صندوق توسعه زبان ازبکی» با هدف استانداردسازی خط لاتین در ادارات دولتی صورت گرفت.
با این حال، واقعیت میدان متفاوت است. با وجود آموزش اساتید مسن و تلاش برای نهادینه کردن خط لاتین، همچنان وبسایتهای دولتی دو زبانه هستند و سیریلیک بر فضای آکادمیک تسلط دارد. این نشان میدهد که تغییر خط یک دستور از بالا به پایین نیست، بلکه نیازمند فرآیندی تدریجی برای درونیسازی است.
ریشههای عمیق سیریلیک در بوروکراسی ازبکستان
