بین الملل
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، یک قطعی گسترده و بیسابقه برق در تاریخ 14 اوت بخشهای وسیعی از کشورهای قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان و تاجیکستان را در خاموشی فرو برد و شبکههای زیرساختی این مناطق را با اختلالات جدی مواجه ساخت.
خاموشی پایتختها و فلج شدن بزرگترین شهر قزاقستان
در شهر آلماتی، بزرگترین کلانشهر قزاقستان، جریان برق رأس ساعت 14:38 به وقت محلی در چهار منطقه اصلی شهری به طور کامل قطع شد. این اتفاق ناگهانی منجر به بروز هرجومرج در سیستم حملونقل عمومی و ترافیک فلجکننده در خیابانها گردید.
از کار افتادن چراغهای راهنمایی و رانندگی، بسیاری از کسبوکارها و مراکز تجاری را مجبور به تعطیلی زودهنگام کرد. سیستم متروی آلماتی نیز به دلیل این قطعی ناگهانی فعالیت خود را متوقف ساخت و نیروهای امدادی بلافاصله مسافرانی را که در تونلهای زیرزمینی گرفتار شده بودند، تخلیه کردند. شدت اختلالات ترافیکی به حدی بود که در چندین تقاطع پرتردد و شلوغ شهر، رانندگان خودروهای عبوری و پیکهای موتوری خود دست به کار شده و هدایت و روانسازی ترافیک را بر عهده گرفتند.
در کشور قرقیزستان، قطعی جریان برق بخشهایی از شهر بیشکک (پایتخت) و همچنین منطقه مهم ایسیککول را تحت تأثیر قرار داد و زندگی روزمره شهروندان را مختل کرد.
واکنش ازبکستان و تاجیکستان به بحران منطقهای
در همین حال، وزارت انرژی ازبکستان با صدور بیانیهای رسمی اعلام کرد: «وقوع یک حادثه پیشبینینشده در سیستم برق یکی از کشورهای همسایه، شبکه یکپارچه انرژی آسیای مرکزی را تحت تأثیر خود قرار داده است. در نتیجه این اتفاق، اختلالات گستردهای در تأمین برق منطقه سرخاندریا و چندین استان و منطقه دیگر ازبکستان مشاهده شده است.»
دامنه این خاموشیها به تاجیکستان نیز کشیده شد. حوالی ساعت 15:00 به وقت محلی، جریان برق در شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، و همچنین در شمار زیادی از شهرها و مناطق دیگر این کشور قطع شد. ساعاتی پس از این رویداد، وزارت انرژی و منابع آب تاجیکستان اعلام کرد که یک کارگروه ویژه و تخصصی را برای بررسی ابعاد این حادثه و تعیین دقیق علت قطعی برق تشکیل داده است.
این وزارتخانه همچنین شایعات و گزارشهای منتشر شده مبنی بر وقوع حادثه در نیروگاه برقآبی «نورک» را به شدت تکذیب کرد و اطمینان داد که این نیروگاه در سلامت کامل به سر میبرد.
تبادل اتهام میان آستانه و بیشکک؛ ریشه بحران کجاست؟
شرکت مدیریت شبکه برق قزاقستان ( KEGOC ) اندکی پس از این حوادث، یک گزارش اولیه منتشر کرد که در آن علت اصلی این خاموشی گسترده، وقوع شرایط اضطراری در نیروگاه برقآبی «توکتوگول» در قرقیزستان عنوان شده بود.
این شرکت قزاقستانی در بیانیه خود توضیح داد: «به دلیل خاموشی اضطراری و ناگهانی دو واحد ژنراتور برقآبی با مجموع ظرفیت 600 مگاوات در نیروگاه توکتوگول در جمهوری قرقیزستان، یک نوسان و جهش شدید بار الکتریکی در خط ترانزیت شمال به جنوب رخ داد. این امر موجب اضافه بار شدید و در نهایت قطع شدن این خط توسط سیستمهای حفاظت اضطراری شد. در پی این فعل و انفعالات، منطقه جنوبی قزاقستان از سیستم یکپارچه انرژی کشور جدا شد.»
اما مقامات حوزه انرژی قرقیزستان روایت کاملاً متفاوتی از این ماجرا ارائه دادند. به گفته آنها، قطعی خارجی در ساعت 15:34 به وقت قرقیزستان، در یکی از خطوط انتقال فشار قوی که شمال و جنوب قزاقستان را به یکدیگر متصل میکند، به وقوع پیوسته است.
این اختلال باعث شد تا شبکه سراسری آسیای مرکزی به بخشهای ایزوله و جداگانه تقسیم شود. در این شرایط، در حالی که سیستمهای حفاظتی خودکار برای محافظت از تجهیزات و تأسیسات وارد عمل شده بودند، شبکه برق قرقیزستان مجبور شد برای مدتی به صورت کاملاً مستقل و خودمختار به فعالیت خود ادامه دهد.
میراث دوران شوروی و چالشهای شبکه یکپارچه انرژی
این دو روایت متناقض، به خوبی نشاندهنده وابستگی متقابل و درهمتنیدگی عمیق «سیستم انرژی آسیای مرکزی» است. این شبکه عظیم که از دوران اتحاد جماهیر شوروی به یادگار مانده است، سیستمهای برق کشورهای منطقه را در سراسر مرزهایی که در آن زمان تنها مرزهای داخلی یک کشور واحد محسوب میشدند، به یکدیگر متصل کرده است.
در زمان تأسیس، این شبکه بخشی از یک توافق جامع و منطقهای در زمینه مدیریت آب و انرژی بود؛ توافقی که بر اساس آن، رهاسازی آب از نیروگاههای برقآبی در جمهوریهای بالادست، آب مورد نیاز برای آبیاری زمینهای کشاورزی در جمهوریهای پاییندست را تأمین میکرد.
با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، تبادلات برونمرزی برق به شدت کاهش یافت و منطقه با چالشهای جدیدی روبرو شد. در سال 1999، دولتهای قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان توافقنامهای را برای عملیات موازی و همگامسازی شبکههای خود به امضا رساندند. در این میان، ترکمنستان در سال 2003 ارتباط خود را با سیستم یکپارچه به طور کامل قطع کرد و تاجیکستان نیز در دسامبر سال 2009 از شبکه ازبکستان جدا شد.
با این حال، تلاشها برای احیای همکاریها ادامه یافت و تاجیکستان و ازبکستان در مارس 2018 یک توافقنامه جدید در زمینه تجارت برق امضا کردند. به دنبال آن، بخش جنوب غربی شبکه تاجیکستان در ژوئن 2024 مجدداً به سیستم یکپارچه متصل شد، هرچند که اتصال بخش شمالی این شبکه تا ماه ژوئیه 2026 همچنان در دست توسعه و تکمیل بود. در این میان، ترکمنستان همچنان ترجیح داده است که خارج از این سیستم منطقهای باقی بماند.
آزمونی جدی برای تابآوری زیرساختهای انرژی
ژاکیپ خیروشف، رئیس شورای عمومی وابسته به وزارت انرژی قزاقستان، در یک ارزیابی تحلیلی که در 16 اوت منتشر شد، این حادثه را یک آزمون بسیار جدی و حیاتی برای سیستم برق جنوب این کشور توصیف کرد.
وی تأکید کرد که سیستمهای حفاظت اضطراری به درستی عمل کرده و با مهار این اختلال، اجازه دادند تا جریان برق به صورت مرحله به مرحله و ایمن به شبکه بازگردد.
اگرچه محدودیتها و قطعیهای برق در قزاقستان تا ساعت 17:00 همان روز به طور کامل برطرف شد و شبکه به حالت عادی بازگشت، اما اختلافات و عدم توافق میان مقامات قزاقستان و قرقیزستان بر سر تعیین نقطه دقیق آغاز این خرابی گسترده همچنان به قوت خود باقی است و سایه سنگینی بر همکاریهای انرژی دو کشور همسایه افکنده است.
انتهای پیام/
