سیاسی
بهگزارش خبرگزاری تسنیم، پرویز امینی، استاد دانشگاه و جامعه شناس سیاسی درباره سیاستهای مصدق که زمینه ساز کودتای 28 مرداد در ایران شد گفت: ما در دو نهضت بزرگ تاریخی، یعنی مشروطه و ملیشدن صنعت نفت، نهتنها ناکام ماندیم، بلکه در مواردی نتیجهای خلاف مقصود اولیه به دست آمد.
مشروطه قرار بود قدرت شاه را محدود کند، اما سرانجام نظامی که در دوران مظفرالدینشاه، محمدعلیشاه و احمدشاه شکل گرفته بود، به استبداد رضاشاهی منتهی شد؛ یعنی نهضت عملاً به ضد خود تبدیل شد. در نهضت ملیشدن صنعت نفت نیز نتوانستیم دستاورد ملیشدن را تثبیت کنیم و حتی بخشی از دستاوردها و ظرفیتهایی را که در فاصله شهریور 1320 تا مرداد 1332 به دست آورده بودیم، از دست دادیم.
.
در مقابل، در دو مقطع تاریخی، از جمله نهضت تحریم تنباکو، به موفقیت رسیدیم. علت اصلی این موفقیت، نقش تعیینکننده رهبری بود؛ نه صرفاً به این دلیل که رهبری نهضت ماهیتی دینی داشت، بلکه به سبب ویژگیهای شخصیتی و تواناییهای مدیریتی رهبر آن. وقتی تاریخ نهضت تنباکو را با دقت مطالعه میکنیم، درمییابیم که میرزای شیرازی با چه وسواس، جدیت و هوشمندیای جریان را اداره میکرد. او در این مسیر، چه در سطح تاکتیک و چه در سطح راهبرد، خطای مؤثری مرتکب نشد.
برخی جریانها، از جمله نیروهای سکولاری که ظاهراً با شاه نیز مخالف بودند، میکوشیدند نهضت را به مسیری دیگر بکشانند؛ اما میرزای شیرازی با هوشمندی، روند امور را در اختیار داشت. نحوه ارتباط او با تهران، چگونگی پیگیری مستمر مسئله و شیوهای که مرحلهبهمرحله اراده شاه را به عقبنشینی واداشت، نشاندهنده وجود رهبریای هوشمند، منسجم و یکپارچه بود.
این در حالی است که در نهضت مشروطه و نهضت ملیشدن صنعت نفت، رهبری بهتدریج چندپاره شد. بهویژه در جریان ملیشدن نفت، مجموعهای از خطاها و ضعفها در عملکرد دکتر مصدق دیده میشود که زمینه موفقیت کودتای 28 مرداد را فراهم کرد. توان و امکاناتی که برای اجرای آن کودتا به کار گرفته شد، در مقایسه با ظرفیتهایی که امروز برای مقابله با جمهوری اسلامی بسیج میشود، چندان چشمگیر نبود؛ اما خطاها و ضعفهای داخلی، بهخصوص در سطح رهبری نهضت، آن ظرفیت محدود را مؤثر ساخت.
دکتر مصدق در آن مقطع، هم نخستوزیر …
