استانها
به گزارش خبرگزاری تسنیم از شیراز، مجتبی اشرافی، نویسنده و پژوهشگر، مدیر اندیشکده مطالعات راهبردی شیراز طی یادداشتی با عنوان "کودتای 28 مرداد و سینمای ایران؛ وقتی سیاست، پیش از آنکه روی پرده بیاید، پشت پرده سینما را تغییر داد" که در اختیار خبرگزاری تسنیم قرار داد، نوشت:
28 مرداد 1332 را معمولاً با یک تصویر سیاسی سقوط دولت دکتر محمد مصدق و بازگشت محمدرضاشاه به مرکز قدرت به یاد میآوریم. اما پیامدهای آن روز را نباید فقط در سیاست و ساختار قدرت جستوجو کرد.
کودتای 28 مرداد، اگرچه شاید بهصورت مستقیم دوربین سینما را به حرکت درنیاورد، اما فضای فرهنگی و اجتماعیای را شکل داد که سینمای ایران در سالهای بعد درون آن رشد کرد، معنا ساخت و گاه سکوت کرد.
در سالهای منتهی به کودتا، ایران یکی از مهمترین دورههای سیاسی تاریخ معاصر خود یعنی ملیشدن صنعت نفت، نخستوزیری محمد مصدق، مناقشه ایران و بریتانیا، بحران اقتصادی، کشمکش میان سلطنت و دولت، فرار شاه و سپس بازگشت او و سرانجام کودتای 28 مرداد را تجربه میکرد.
با این حال، وقتی به سینمای داستانی آن دوره نگاه میکنیم، با یک تناقض قابل تأمل مواجه میشویم و آن اینکه در یک دوره تاریخی مشخص، هرچه جامعهی ایرانی یا عاملیت ایرانی سیاسیتر شود، سینمای داستانی الزاماً سیاسیتر نمیشود.
حتی آمار تولید فیلم در سال 1332 تصویری جالب ارائه میدهد. تعداد فیلمهای تولیدی سینمای ایران از 7 فیلم در سال 1331 به یکباره به 20 فیلم در سال 1332 افزایش یافت و بخش عمدهای از تولیدات این سال پس از مردادماه ساخته شدند. اما افزایش کمّی تولید به معنای آن نبود که مهمترین مسائل سیاسی روز به پرده سینما راه پیدا کنند.
ملیشدن نفت، مصدق، فرار شاه، کودتا، سقوط دولت مصدق و حوادث سیاسی آن سال، در سینمای داستانی تقریباً غایب هستند و بیشتر در فیلمهای مستند و خبری میتوان ردپای مستقیمتری از این تحولات یافت. این نکته، درسی مهم برای مطالعهی تاریخ از طریق سینما دارد. نبودن یک واقعه در فیلم، الزاماً به معنای بیاهمیت بودن آن واقعه برای سینما نیست. گاهی سکوت، حذف و نپرداختن به یک موضوع، خود بخشی از تاریخ فرهنگی یک جامعه است.
«ولگرد»؛ سیاستی …
