به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، مذهب امامیه قائل به عصمت امامان اهل بیت است. به این معنا که امام باید از گناهان کبیره و صغیره و همچنین از خطا و اشتباه و سهو مصون است.
بنابر روایت مجمع جهانی شیعه شناسی، عصمت امامان شیعه به دو روش عقلی و نقلی قابل اثبات است که در این نوشته به این مطلب اشاره شده است.
۱.روش عقلی:
عصمت را به هر معنایی تفسیرکنیم، بالذات از آن خداست، او که در سایه علم گسترده خود، از خطا و اشتباه پیراسته بوده، و به خاطر حکمتخویش از کارهای ناشایست مبرّاست.
این نکته اختصاص به عصمت ندارد، بلکه دیگر صفات نیز از این قبیل است. او عالم و قادر و حیّ بالذات است، و علم و قدرت و حیات دیگران از آن اوست.
به یک تعبیر، او غنیّ مطلق و غیر او فقیر بالذات است، چنان که می فرماید: «یا اَیُّهَا النَّاسُ اَنْتُمُ الْفُقَراءُ اِلَی اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِیدُ».(۱)؛ (ای مردم! شما همگی به خدانیازمند هستید و خدابی نیاز و شایسته هر ستایشی است).
و به تعبیر شیخ محمود شبستری: سیه رویی ز ممکن در دو عالم جدا هرگز نشد واللّه اعلم (۲)
همین غنای بالذات خداسبب می شود که دیگر ممکنات از غنای او بهرهگرفته، زنده و دانا و توانا باشند.
مساله عصمتنیز از این مقوله است که خدابنا بر مصلحت، گروهی از بندگان خود را که معلمان بشر و هدایتگران انسان ها هستند، به نیرویی مجهّز می کند که در عین قدرت بر گناه، از آن بپرهیزند و از خطا و اشتباه مصون بمانند.
چه بسا ممکن است این نیرو که از آن به «روح القدس» تعبیر می کنند، در درون وجود آنها، یا خارج از آن باشد مثلًا فرشته ای آنان را از لغزش باز بدارد. بنابراین عصمت، در عین اختصاص به خدا- به معنی عصمت ذاتی- مانع از آن نیست که پیامبران نیز پیراسته از گناهو اشتباه باشد، چنان که همه مسلمانان جهان، پیامبر اسلام(صلی اله علیه وآله) را در هر دو مرحله (خلاف و اشتباه) معصوم می دانند، و ادلّه عصمتپیامبر(صلی اله علیه وآله) در کتاب های کلامی متکلمان اسلامی، اعم از امامیهو اشاعرهو معتزلهبیان شده است.
۲. عصمت امامان دوازده گانه از طریق نقل قطعی است.
۱. آنان به حکم حدیث ثقلین، عدل و همتای قرآنند و لازمه همتایی، همگونی و همسانی است، از آنجا که قرآن، سخن حق است و سر سوزنی از واقع و درستی، منحرف نمی شود، همتای آنها نیز باید چنین باشد، زیرا در غیر این صورت، همتای قرآننخواهند بود.
به دیگر سخن، از آنجا که پیامبر(صلی اله علیه وآله) قرآنو اهل بیت(علیهم السلام) را تا روز رستاخیز وسیله هدایت معرفی می کند، تا زمانی که هر دو در کنار حوض کوثربه وی برسند، باید هر دو از خلاف و اشتباه مصون باشند، زیرا امکان ندارد افرادی که وسیله هدایت بشر تا روز رستاخیز هستند، خطا و اشتباهی مرتکب شوند.
۲. آیه تطهیر که درباره اهل بیت(علیهم السَّلام) سخن می گوید، یادآور می شود که اراده تکوینی و قطعی خدابر این تعلق گرفته است که آنان را از هر نوع پلیدی پاک گرداند.
اراده تطهیر و پاک گردانیدن اهل بیت(علیهم السَّلام) به دو معنا می تواند تفسیر شود:
۱. اراده تشریعی و قانونی، به این معنا که خداقانوناً می خواهد آنان از پلیدی ها دور شوند.
۲. اراده تکوینی، به این معنا که تطهیر و پاکی با وجود آنان درآمیخته و با جان و روان آنان عجین گشته است.
اراده به معنی نخست اختصاص به اهل بیت(علیهم السَّلام) ندارد بلکه متعلق به همه انسان هاست، زیرا در مقام تشریع، خدامی خواهد همه انسان ها به راه راست بروند و از آن منحرف نشوند، در حالی که در این آیه، خطاب خاصّی در مورد اهل بیتپیامبر(صلی اله علیه وآله) وارد شده و فرموده است: «اِنّما یُریدُ اللّه لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجسَ اَهل البَیْتِ وَیُطَهِّرکُمْ تَطهیراً».
طبعاً این اراده، اراده ویژه ای است، زیرا در غیر این صورت اراده گسترده خواهد بود که برهمگان تعلق گرفته است. از این جهت باید بگوییم که مقصود، اراده تکوینی و آفرینشی است که عوامل پاکی در وجود آنان تعبیه شده، ولی در عین حال قدرت انجام گناه را از آنان سلب نکرده است.
مرحوم شیخ مفید، برای تشریح معنی عصمتو این که عصمت، قدرت انجام گناهرا از انسان سلب می کند، با ذکر یک مثال چنین می فرماید: انسانی در حال غرق شدن است، طنابی را به سوی او پرتاب می کنند تا به آن چنگ بزند و دیگران او را از آب بیرون کشند. او در این حال بین نجات و غرق مخیر است، ولی فرد عاقل به آن چنگ می زند و خود را از غرق شدن نجات می دهد.(۳)
پی نوشت:
(۱). سوره فاطر، آیه ۱۵.
(۲). گلشن راز، شیخ محمود شبستری، ص ۴۱، تحت عنوان تمثییل.
(۳).گردآوری از: راهنمای حقیقت، شیخ جعفر سبحانی، ص: ۳۶۴-۳۶۶.
منبع: پایگاه اطلاع رسانی دفتر ایت الله العظمی مکارم شیرازی. کد مطلب 2258929
