اصالت صلح و سازش در قرآن؛ نگاهی روش‌شناختی به آیات

برای دستیابی به راهبرد اصلی قرآن، باید «سیر نزول» را از آغاز تا انجام بررسی کرد. نخستین آیات رویارویی، کاملاً حالتِ تدافعی و مشروط دارند:

«أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا» (حج/۳۹) یعنی تنها به کسانی که مورد ستم واقع شده‌اند، اذن جنگ داده می‌شود؛ و «فَمَنِ اعْتَدَی عَلَیْکُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَی عَلَیْکُمْ» (بقره/۱۹۴) که بر تساوی در پاسخ‌گویی و نهی از تعدیِ فراتر از ظلمِ واردشده، تأکید صریح دارد.

در نقطه‌ی مقابل، آخرین آیات نازل‌شده در این زمینه (سوره ممتحنه، آیات ۸ و ۹) به‌روشنی افقِ نهاییِ قرآن را ترسیم می‌کنند: …