به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، حضرت علامه حسنزاده آملی(رضواناللهتعالیعلیه) در کلمه ۶۷ از کتاب ارزشمند «هزار و یک کلمه»، با تکیه بر مبانی فلسفه اسلامی و با استناد به آیات سوره مبارکه عبس، به بیان حقیقت «تجسم اعمال» پرداختهاند. از دیدگاه ایشان، ملکات نفسانی انسان، مواد اولیهای هستند که صورتهای برزخی و اخروی او را شکل میدهند و سیمای انسان در عالم آخرت، بر اساس همین ملکات و صفات درونی آشکار میشود.
بنابر روایت حوزه، علامه حسنزاده آملی با ارجاع به آثار مهمی همچون «عیون مسائل النفس» و مباحث مطرحشده در درسهای «اتحاد عاقل به معقول»، توضیح دادهاند که استمرار و مداومت انسان بر رفتارهای مختلف، سبب رسوخ صفات در نفس میشود. این صفات هنگامی که در وجود انسان تثبیت شوند، به ملکات نفسانی تبدیل شده و در ساخت صورت برزخی انسان نقشآفرینی میکنند؛ صورتی که در جهان آخرت، حقیقت نهایی و باطنی انسان را نمایان خواهد ساخت.
ملکات نفسانی چگونه صورت برزخی انسان را شکل میدهند؟
علامه حسنزاده آملی در تفسیر یکی از وجوه معنایی آیه شریفه «یَوْمَ یَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِیهِ وَأُمِّهِ وَأَبِیهِ وَصَاحِبَتِهِ وَبَنِیهِ» بیان میکنند که انسانها متناسب با ملکات نفسانی خود در قیامت با صورتهای متفاوتی محشور خواهند شد. این حقیقت در اصطلاح با عنوان «تمثل اعمال» و «تجسم اعمال» شناخته میشود.
بر اساس این دیدگاه، ملکات نفس نقش مواد و زمینههای شکلدهنده صورتهای برزخی را دارند. ملکات نیک و صالح در قالب صورتهایی زیبا و شایسته ظهور میکنند، در حالی که ملکات ناپسند و صفات رذیله میتوانند به صورتهایی زشت و ناخوشایند جلوهگر شوند.
از همین منظر، علامه حسنزاده آملی تصریح میکنند که برخی انسانها به سبب ملکات نادرست و صفات ناپسند، با صورتهایی شبیه حیوانات درنده، ترسناک و آزاردهنده محشور میشوند؛ موضوعی که در ارتباط با تعبیر «یَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِیهِ» قابل توجه است.
اگر چشم برزخی انسان گشوده …
